1. Ana Sayfa
  2. Osmanlı Ordusu
  3. Cebeci Ocağı

Cebeci Ocağı


Cebeci ocağı veya Cebeciler, Osmanlı Devleti, Kapıkulu Ocağı‘nda ordunun silah işlerine bakan teşkilat. Cebeciler Osmanlı ordusunda Kapıkulu ocaklarının piyade kısmındandırlar. Cebeci ocağının görevleri, ordunun savaş araç ve gereçlerini sağlamak, bunları savaş alanına götürmek, savaş sonunda da toplayıp İstanbul‘a getirmekti. Cebeci ocağının kuruluş tarihi kesin olarak belli değildir. Fakat Fatih Kannunamesinde cebeci başının diğer ağalar arasında sayıldığı gözönüne alınırsa, ocağın Fatih devrinden önce Yeniçeri Ocağı ile birlikte veya az sonra kurulduğu anlaşılır.

Cebeci Ocağı Özellikleri

Cebeciler savaş dışındaki zamanlarını savaş araçlarının tamiri, korunması, yenilerinin sağlanması ile geçirirlerdi. Bu arada savaş sonrası toplanan silah ve diğer malzemeler kontrol edilir, tamiri mümkün olanlar onarılır, kullanılmayacak durumda olanların da kayıtları defterlerden düşülürdü. Ocağın, savaş araçlarının saklanması için İstanbul’daki büyük cephaneliklerinden başka önemli eyaletlerde ve sınır boylarında
da cephanelikleri vardı. Cebeciler devşirme sisteminin uygulandığı devirlerde Acemi oğlanları arasından seçilerek alınırlardı. Sonraları Yeniçerilere olduğu gibi bunlara da evlenme izni çıktığında cebecilerin çocukları da cebeci olmaya başladı. Cebeci ocağına alınacaklar önce öğrenci (şakird) olarak kaydedilir, bir süre sonra da cebeci olurlardı. Son devirlerde Yeniçeri ocağı gibi Cebeci ocağı da bozulmaya basladı. Bu devirde ocağa dışarıdan aday olarak asker alınmaya başlandı. Savaş sırasında cebeci serdengeçtisi olarak kaydedilen adaylar Cebeci ocağına alınırlardı. Cebeciler belli bir yaştan sonra veya hastalık, malüllük sebebiyle ocağın kanunlarına göre emekli olurlardı. Emekli olanlara aylık bağlanırdı.

Cebeci Ocağı Bölükleri

Cebeciler, kapıkulu ocaklarında olduğu gibi orta denilen sekiz bölüğe ayrılırdı. Bu ortalardan Birinci cebeci ortası da ellidokuz bölüğe ayrılmıştı. Her orta ayrı bir savaş aracı yapma ve sağlama konusunda uzman idi. Cebecilerin en yüksek rütbeli subayı “Cebeci Başı” idi. Cebeci başından başka biri baş kethüda olan dört tane de kethüdası vardı. Cebehane başçavuşu da  ocağın ileri gelen zabitlerinden sayılırdı. Cebeci başlılık makamı boşaldığında önceleri yapılan tayinlerde bir sıra gözetilirdi. Buna göre çoğu zaman baş kethüda, bazen de cebehane baş çavuşu cebeci başı olurdu. Sonraları dışarıdan da cebeci başı tayin edilmeye başlandı. Cebeci ortalarının bunlardan başka orta kumandanı, bölükbaşı, odabaşı ve usta denilen subayları vardı. Ocağın hesap işleriyle de cebeci katibi uğraşırdı. Cebecilerin kışlaları Ayasofya’nın karşısında idi. Hocapaşa, Ahırkapı ve Ayasofya semtlerinin güvenliğinin korunmasından da cebeci başı sorumlu idi . Kışlaların yanında savaş araçlarının yapıldığı ve onarıldığı atelyeler vardı. Cebeci ustaları yapabildikleri araçları yaparlar, yapamadıklarıda dışarıdan temin edilerek depo edilirdi. Cebeci başı savaş araçlarının, sınır boylarındaki kalelere, ordugahlara gönderilmesinden sorumlu idi.

Cebeci Ocağının Kaldırılması ve Cebeci Kavramları

Nerede yeniçeri varsa mutlaka orada cebeci de bulunuyordu. Sınır boylarındaki cebeciler üç yıl görev yaptıktan sonra iç bölgelere alınırdı. Cebeci ocağına bağlı cebecilerin sayısı yeniçeri sayısına göre çoğalırdı. XVI.yy 500 kadar olan cebeci sayısı XVIII. yüzyılda dört,beş bini bulmuştur. Yeniçeri ocağı ile birlikte kalıdırlan cebeci ocağı, kısa bir süre sonra “Asakir-i Mansure” teşkilatının yanında tekrar kurulmuştur.

Cebeci, Osmanlı Yeniçeri teşkilatında ordunun silah işlerine bakan kimse

Cebeci başı, Cebeci ocağının en büyük zabiti (Devlel protokolundaki yeri kapıcılar kethüdasından sonra ve topçubaşından önce gelirdi. Yetmiş akçe gündeliği vardı.) 

Cebeci çavuşu, tören günlerinde ve divan toplantılarında Divanı Hümayun’a gelen devlet erkanını tören ve protokol gereğince karşılamakla görevli memur (Divanı Hümayun toplantılarında divan erkanı kubbe altında toplanınca, ata binerek paşa kapısına gider ve kendisini beklediklerini sadrazama bildirirdi. Sadrazamın gelişini, “Hazır olun” diye bağırarak divan heyetine haber verirdi.)

Cebeci katibi, Cebeci ocağının kalem islerini yürüten memur

 

Cebeci Ocağı
Cebeci Ocağı
Önerilen Yazı

Kapıkulu

Önerilen Yazı

Yeniçeri

Son güncelleme :

    Yorum Yap