1. Ana Sayfa
  2. Tarih
  3. Karahanlı Devleti

Karahanlı Devleti

         Batı Türkistan’da kurulan devletin(840-1212) bilinen ilk hükümdarı Bilge Kül Kadir Han’dır.Satuk Buğra döneminde, 920 yılında İslâmiyet resmî din olarak kabul edilmiştir.Satuk Buğra Han, İslâmiyet’i kabul ettikten sonra Abdülkerim adını almıştır. Ebû Nasr Ahmet döneminde 999 yılında Samanoğulları Devleti’ne son verilmiştir.Abbasî Halifesi, Ebû Nasr Ahmet’i ilk kez “İslâm Hükümdarı” olarak tanımıştır.(Ayrıca Bknz.:Abbasiler)

         Karahanlılar’da en parlak dönem Yusuf Kadir Han dönemidir.Yusuf Kadir Han’ın ölümünden sonra kardeş kavgaları başlamış ve ülke doğu-batı olarak ikiye ayrılmıştır. Doğu’da Tabgaç (Uluğ Kara) Buğra Han’ın, Batı’da Ahmet Aslan Han’ın bulunduğu bu devletlerden, Karahitaylar Doğu’ya, Harzemşahlar ise Batı’ya son vermiştir.Doğu Karahanlı Devleti’nin ilk hükümdarı sayılan Tabgaç (Uluğ Kara) Buğra Han, âdil bir yönetim uygulamıştır. Yusuf Has Hacip, “Kutadgu Bilig” adlı eserini Tabgaç (Uluğ Kara) Buğra Han’a takdim etmiştir.

Karahanlıların Önemli Özellikleri

  • Orta Asya’da kurulan ilk Türk-İslâm devletidir.
  • İslâmiyet’i benimseyen ilk Türk devletidir.
  • Türk-İslâm mimarîsinin temelleri ilk kez bu dönemde atılmıştır.
  • Bimarhane adı verilen şifahaneler (hastane) kurmuşlardır.
  • Ribat adı verilen Türk tarihinin ilk kervansaraylarını inşa etmişlerdir.
  • Tabgaç (Uluğ Kara) Buğra Han tarafından Semerkant’ta açılan medreselerde, ilkkez burslu eğitim sistemini uygulamışlardır.
  • Uygur alfabesini kullanan Karahanlılar, Türkçeyi de “resmî dil” olarak kabul etmişlerdir.
  • Yönetimde vezirlere Türkçe bir ad olan Yuğruş unvanını vermişlerdir.
  • Türk-İslâm edebiyatının ilk örneklerini vermişlerdir.
  • Türk tarihinde ilk posta teşkilâtını kurmuşlardır.
  • Türk-İslâm sentezi ilk kez Karahanlılarla başlamıştır.
  • Semerkant, Buhara ve Kaşgar önemli bilim ve kültür merkezleridir.

Semerkant şehri bu dönemde “Şehirlerin Şahı” unvanına sahipti.

Karahanlıların diğer özellikleri : 

1-Türk-İslâm devletlerinde toplum içerisinde sınıfsal ayrım yoktu. Egemenlik altında yaşayan herkese hoşgörü politikası izlenmiştir. İslâm kültürünün de etkisiyle yerleşik yaşam kültürü gelişmiş, bu da beraberinde ticarî hayatın canlanmasına yol açmıştır. Karahanlı Devleti dışındaki Tük-İslâm devletleri çok uluslu devlet (imparatorluk) özelliği taşımaktadır. Din ve inancın da etkisiyle toplum içerisinde sosyal dayanışma güçlü olmuştur.

2-Yazılı edebiyat örnekleri 

a- Kutadgu Bilig                             Yazarı : Yusuf Has Hacib              Dönemi : Karahanlı

Türk-İslâm Edebiyatı’nın yazarı bilinen ilk yazılı örneği olarak kabul edilmektedir.(6645 beyitten oluşur)“Mutluluk Veren Bilgi” anlamına gelir.İdeal devlet yönetiminden bahseden eser hükümdara öğütler verir. Bu yüzden bir anlamda siyasetnâme özelliği gösterir. Uygur alfabesi ile yazılan eser, Tabgaç (Uluğ Kara) Buğra Han’a sunulmuştur.

b-Divân-ı Lûgati’t Türk                   Yazarı : Kaşgarlı Mahmut             Dönemi  : Karahanlı

İlk Türkçe ansiklopedik sözlüktür.Türkçenin Arapça kadar zengin bir dil olduğunu göstermek ve Türkçeyi Araplara öğretmek için yazılmıştır. Sonunda ilk Türk dünyası haritası vardır. Eser, Abbasî halifesi El-Muktedî Bi-Emrillah’ın oğlu Ebu’l-Kasım Abdullah’a sunulmuştur.

c-Divân-ı Hikmet                             Yazarı : Hoca Ahmet Yesevî         Dönemi:Karahanlı

Eser Türk Tasavvuf Edebiyatı’nın ilk eseri, yazarı da ilk Türk mutasavvıfı olarak bilinir. Dinî ve ahlakî öğütler içermektedir. Türkçenin Tarikat Dili olarak kabul edilmesi ve yayılmasını sağlamıştır.

d-Atabetü’l-Hakâyık                          Yazarı:Edip Ahmet Yüknekî       Dönemi:Karahanlı

Uygur alfabesi ile yazılmıştır.“Gerçeklerin Eşiği” anlamına gelir.Ahlakî değerleri anlatan eğitici ve öğretici bir
eserdir.Eser, Karahanlı hükümdarlarından Muhammed Dâd İspehsalar Bey’e sunulmuştur.

3-Karahanlılara ait önemli eserler : Ribât-ı Melik (Kervansaray) , Ayşe Bibi Türbesi  (Eski Türk çadır sanatı örneğidir.), Registan Medresesi, Dehistan Kervansarayı, Tirmiz Sarayı, Balâci Hatun Türbesi,Arap Ata Türbesi

 

Son güncelleme :

    Yorum Yap