1. Ana Sayfa
  2. Tarih
  3. İlk Türk İslam Devletlerinde Yazı,Dil ve Edebiyat

İlk Türk İslam Devletlerinde Yazı,Dil ve Edebiyat

YAZI, DİL VE EDEBİYAT

         İlk Türk-İslâm devletlerinde genellikle konuşma dili Türkçe, edebiyat dili Farsça ve bilim dili ise Arapça olmuştur. Karahanlılarda devletin resmî dili de Türkçeydi. Gaznelilerde saray ve ordu Türkçe konuşurken, bilim dili Arapça, edebiyat dilinde ise Farsça kullanılırdı. Büyük Selçuklularda ise resmî dil Farsçaydı. Bilim dili Arapça, edebiyat dili ise yine Farsçaydı. Bu durum Türkçenin gelişmesini engellemiştir.

Yazılı Edebiyat Örnekleri : 

1- Kutadgu Bilig                              Yazarı : Yusuf Has Hacib            Dönemi : Karahanlı

Türk-İslâm Edebiyatı’nın yazarı bilinen ilk yazılı örneği olarak kabul edilmektedir.(6645 beyitten oluşur)“Mutluluk Veren Bilgi” anlamına gelir.İdeal devlet yönetiminden bahseden eser hükümdara öğütler verir. Bu yüzden bir anlamda siyasetnâme özelliği gösterir. Uygur alfabesi ile yazılan eser, Tabgaç (Uluğ Kara) Buğra Han’a sunulmuştur.

2-Divân-ı Lûgati’t Türk                    Yazarı : Kaşgarlı Mahmut            Dönemi  : Karahanlı

İlk Türkçe ansiklopedik sözlüktür.Türkçenin Arapça kadar zengin bir dil olduğunu göstermek ve Türkçeyi Araplara öğretmek için yazılmıştır. Sonunda ilk Türk dünyası haritası vardır. Eser, Abbasî halifesi El-Muktedî Bi-Emrillah’ın oğlu Ebu’l-Kasım Abdullah’a sunulmuştur.(Ayrıca Bknz: Abbasiler)

3-Divân-ı Hikmet                             Yazarı : Hoca Ahmet Yesevî         Dönemi: Karahanlı

Eser Türk Tasavvuf Edebiyatı’nın ilk eseri, yazarı da ilk Türk mutasavvıfı olarak bilinir. Dinî ve ahlakî öğütler içermektedir. Türkçenin Tarikat Dili olarak kabul edilmesi ve yayılmasını sağlamıştır.

4-Atabetü’l-Hakâyık                         Yazarı:Edip Ahmet Yüknekî       Dönemi: Karahanlı

Uygur alfabesi ile yazılmıştır.“Gerçeklerin Eşiği” anlamına gelir.Ahlakî değerleri anlatan eğitici ve öğretici bir
eserdir.Eser, Karahanlı hükümdarlarından Muhammed Dâd İspehsalar Bey’e sunulmuştur.

5-Şehname                                      Yazarı:Firdevsî                          Dönemi: Gazneli

Eserde İran-Turan Savaşları anlatılır.Gazneli Sultan Mahmut’a sunulmuştur.Firdevsî bu eserinde İran’ı övgülerle anlatmış, bu yüzden Sultan Mahmut’un kendisine vaat ettiği parayı alamamıştır. Bunun üzerine Firdevsî, Gazneli Mahmut için meşhur Hicviye adlı eserini kaleme almıştır.

6-Tarih-i Yemin                                  Yazarı:Utbî                               Dönemi: Gazneli

Eserde Gaznelilerin tarihi anlatılmaktadır. Gazneli Sultan Mahmut’a sunulmuştur.

7-Siyasetnâme                                  Yazarı:Nizâmü’l-Mülk                  Dönemi: Büyük Selçuklu Devleti

Eserde devlet yönetimi ile ilgili öğütler vardır. Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah’a takdim edilmiştir.

8-Rubâîler                                         Yazarı:Ömer Hayyam                  Dönemi: Büyük Selçuklu Devleti

Devrin en ünlü şairlerindendir. Rubâilerde İran Saray Gecelerini anlatmıştır

9-Divân-ı Enverî(Kasideler)               Yazarı: Enverî                              Dönemi:Büyük Selçuklu Devleti

Büyük Selçuklu döneminde kasideleriyle tanınan en ünlü şair Enverî’dir.

10-Muhakemetü’l Lûgateyn                Yazarı:Ali Şîr  Nevâî                     Dönemi : Timur Devleti

Türkçenin Farsça kadar zengin bir dil olduğunu göstermek için yazılmıştır. Çağatay Türkçesi’nin en büyük şairidir.

Son güncelleme :

    Yorum Yap