1. Ana Sayfa
  2. Tarih
  3. İlhanlılar

İlhanlılar


İlhanlılar, İran’da 1251-1335 yılları arasında hüküm süren Moğol hanedanı.İlhanlılar’ın kurucusu Cengiz Han’ın torunu Hülagu Handır. Sınırlarının dışına çıkmak isteyen Moğollar, akınlarına ön Asya’dan başladılar (1218 – 1221). Daha sonra İran’ın kuzeyini ve Horasan’ın bir bölümünü ele geçirdiler. İmparatorluk içinde de Kubilay Han, kardeşi Büyük Han Mörgke ile savaş durumundaydı. Bu karışık durumdan kaygılanan Hulagü, İran’ı, Maveraünnehir’i, Suriye ve Mısır’ı ele geçirmeyi düşündü. Bu düşüncesini gerçekleştirmek üzere sefere çıktı (1253-1255).

İlhanlılar Hulagü Dönemi

Hulagü, Hasan Sabbah tarafından kurulan batıni İsmaili devletinin başkenti Alamut’u yakıp yıktı. Ülkenin bir bölümünü, bir süre sonra Bağdat’ı alarak (1258) Mezopotamya’nın güneyini eline geçirdi. 1260 Seferinden sonra imparatorluğun kesin sınırları belli oldu. Buna göre Batı Fırat vadisi sınır oldu. Bu sırada küçük devletlere bölünen Ermenistan ve Selçuklular, İlhanlı hakimiyeti altına girdi. Otuz yıla yakın bir süre Kafkaslar bu hanedanlığın yönetiminde kaldı. Doğu sınırları ise Amuderya nehrine kadar uzanıyordu. Kuzeydeki Kert-(Kürt) devletinin bir bölümü de İlhanlıların elinde idi. Fars eyaleti bile, bir evlenme dolayısıyla sürekli olarak genişleyen imparatorluk sınırları içine girdi (1284). Böylece imparatorluk Sasani imparatorluğu içinde bir İran devleti niteliği kazandı. İran hükümdarları,Pekin’de oturan Büyük Han’a bağlı olduklarını bildirmek için ilhan adını aldılar. Hristiyanlarla, daha çok hristiyan batı ile yakınlaşmalar geliştirildi.

İlhanlılar Bayrağı
İlhanlılar Bayrağı

Taht Kahvagaları ve İç Karışıklıklar

Babasının ölümünden sonra yerine geçen oğlu Abaka, devlet sınırları içinde oldukça geniş onarımlara girişti. Yeni yeni tapınaklar yaptırdı. Süryanilere karşı ilgi duydu. Ölümü üzerine (1282) bir süre karışıklıklar çıktı ama so­nunda kardeşi Ahmed yönetimi eline geçirdi, karışıklı bir süre için bastırdı. Bununla beraber Mısırlılara karşı olan tutumda gevşeme oldu. Bir süre sonra Ahmed, Abaka’nın oğlu Argan tarafından tahttan indirildi. Musevi dinine bağlı kalan veziri Sadüddevle’yi yönetimde serbest bıraktı. Bunun üzerine Sadüddevle birçok eyaletin yönetimini kendi yakınlarına verince ayaklanmalar başgösterdi. Bu ayaklanmalar sonunda Argun (1291) ve bir süre sonra da vezir Sadüddevle öldü. Bu karışık durum içerisinde devlet yönetimini ele alan Gayhatu mali durumu düzeltti, fakat o da tahtta fazla kalmadan indirildi (1295).

Tahta aynı sülateden Han Baydu geçtiyse de fazla varlık gösteremeden tahttan uzaklaştırıldı. Devlet tam bir karışıklığa sürüklendi. Bunun yanında iktisadi durum iyice bozuldu, eşkıyalık olayları arttı. Çok düzenli olarak çalışan posta teşkilatı tamamen dağıldı. Komşu devletlerin zaman zaman İmparatorluğa göz diktikleri görüldü. Altınordulular ve Memlükler akınlarıyla İlhanlıları sarsmaya başladı. 1295 Yılında tahta ge­çen Gazan, vezirleri Reşideddin Fazlullah ve Ali Şahın yardımıyla bu karışık duruma son verdi. Ülkeyi yeniden düzene koydu.
Din olarak Sünni mezhebini benimsedi. Birçok devlet ileri gelenleri de bu yeni mezhebe girdiler. Böylece Moğollarla Türkler arasında yakınlık ve kaynaşma basladı. Tebriz, Meraga, Sultaniye illerinde geniş yerleşmeler sonucu ilerlemeler oldu. Gazan Suriye’nin fethini kolaylaştırmak amacıyla şiilere karşı çok iyi davrandı. Kutsal saydıkları yerleri ziyaret ederek para halısında bulundu.

İlhanlılar Devleti Yıkılışı ve İlhanlılar’da Kültür

Gazan’ın öldüğü yılda (1304) İlhanlılar devleti çok gelişmiş, yükselmiş bir durumdaydı. Yerine geçen kardeşi Olcaytu ağabeyinin yeniliklerini devam ettiremedi. İç yönetimde, askeri alanlarda birtakım yenilikler, düzenlemeler başardı. Dinsel açıdan Şiiliği benimseyip Sünnilikten yüz çevirmesi halk arasında birtakım geçimsizliklere yolaçtı. Ölümü üzerine (1316), yerine geçen oğlu Ebu Said yeniden Sünniliğe döndü. Devlet yönetimindeki başarısızlığı yüzünden Kafkasya’ya açılan bir sefer sonunda öldü (1336). Devlet içinde karışıklıklar çıktı. 1335’e kadar birçok küçük prens başa geçti, ancak bu karışık duruma son veremediler. Devlet yıkılmaya yüz tuttu. 1344 Yılına kadar yönetimi elinde tutan Hasan Küçük öldürüldü. Hasan Büzürg ise Bağdat’a sürüldü. Algeciras bölgesinde İlhaniler sülalesini kurdu. Bu arada Küçük Asya, Küçük Ermenistan, Gürcistan kert (kürt) ülkeleri imparatorluktan ayrıldı. İmparatorluğun bir ülkesi olan Azerbaycan, Altınordu devleti tarafından kısa bir süre içinde alındı (1357-1358). Böylece, İlhanlılar devleti ortadan kalktı.

İlhanlılar devri kültür bakımından gelişmiş bir durumdaydı. Birçok değerli yazar bu dönemde yetişti. Edebiyatlarına Farsça hakimdi. Cüveyni, Reşideddin, Vasat gibi tarihçiler bu çağın yetiştirdiği bilginlerdir. Ebül Ferec adlı Süryani yazar bu dönemin en önemli kültür adamlarındandır. Ayrıca İbn-el-Fuvati’nin Algeciras’daki olayları açıklayan yazıları vardır. Nasırüddin Tüsi, Eucleidis’in eserini i Tahrir-i Euclidis adıyla Arapçaya tercüme etti.

İlhanlılar Harita
İlhanlılar Harita
Önerilen Yazı

Altın Orda Devleti

Son güncelleme :

    Yorum Yap