1. Ana Sayfa
  2. Tarih
  3. Gazneli Devleti

Gazneli Devleti

         Devlet 963-1187 arasında faaliyet göstermiş ve  kurucusu Horasan Emiri Alp Tigin’dir. Devlet, adını kurulduğu yer olan Doğu Afganistan’daki Gazne şehrinden almıştır. Sebüg Tigin dönemine kadar Samanoğulları Devleti’ne bağlı olarak yaşayan devlet, bu dönemde bağımsızlığını elde etmiş ve sınırlarını Kuzey Hindistan’a kadar genişletmiştir.

         Gazneli Devleti’nde en parlak dönem Gazneli Mahmut dönemidir. Gazneli Mahmut Abbasîleri Şiî Büveyhoğullarının baskısından kurtarmış ve halife tarafından kendisine “Sultan” unvanı verilmiştir.Türk tarihinde “Sultan” unvanını kullanan ilk hükümdar Gazneli Mahmut’tur.

         Sultan Mahmut, Hindistan’a toplam on yedi sefer düzenlemiş ve o coğrafyanın İslâmlaşmasını sağlamıştır. Bu anlamda “Hindistan Fatihi” unvanı da vardır.  Bu nedenle Gazneliler, İslâm kültürünü Hindistan’a yayan ilk devlettir. Bunun bir sonucu olarak da bugünkü Pakistan ve Bangladeş devletlerinin kurulmasına zemin hazırlamışlardır. Birden fazla etnik grubu içine aldığı için imparatorluk karakterine sahip olan Gaznelilerin bu özelliği, devletin kısa zamanda yıkılmasında etkili olmuştur.Gazneliler, Türk-İslâm tarihinde “devşirme” sistemini ilk uygulayan devlettir. Gulam adı verilen bu sistemde küçük yaştaki gayr-i müslim çocuklar Gulamhâne’de dinî, askerî ve siyasî konularda eğitilmişlerdir. 1040 Dandanakan Savaşı’nda Selçuklulara mağlup olan Gazneliler,  I. Mesut’un ölümüyle zayıflamış ve 1187’de Afgan kökenli Gurlular tarafından yıkılmıştır.Gazneliler orduda ayrıca fil ve ücretli asker kullanmıştır. Özellikle ağır yüklerin taşınması ve düşman ordularının dağıtılmasında önemli fonksiyon üstlenmiştir.

Gazneli Devletinin Diğer Özellikleri :

1- Gulam “Köle” demektir.Farklı milletlerden seçilip, Gulamhane’de özel olarak yetiştirilen ücretli askerlerdir. Doğrudan sultana bağlı muhafız birlikleri olup, sultanın sarayını korurlardı. (Osmanlı Devletindeki karşılığı Devşirmedir.) İlk kez Gazneliler tarafından oluşturulmuştur.

2-Yazılı edebiyat örnekleri 

a-Şehname                                                 Yazarı:Firdevsî                                       Dönemi:Gazneli

Eserde İran-Turan Savaşları anlatılır.Gazneli Sultan Mahmut’a sunulmuştur.Firdevsî bu eserinde İran’ı övgülerle anlatmış,
bu yüzden Sultan Mahmut’un kendisine vaat ettiği parayı alamamıştır. Bunun üzerine Firdevsî, Gazneli Mahmut için meşhur Hicviye adlı eserini kaleme almıştır.

b-Tarih-i Yemin                                            Yazarı:Utbî                                               Dönemi: Gazneli

Eserde Gaznelilerin tarihi anlatılmaktadır. Gazneli Sultan Mahmut’a sunulmuştur.

3-Birûnî (973-1051):  Gazneli Mahmut döneminde yaşamış ünlü bilginlerden biridir. Sultan Mahmut, Birunî için “Sarayımın En Değerli Hazinesi” demiştir. Ekvatorun uzunluğunu çok az bir yanılmayla hesaplaya bilmiştir. El Asâri’l Bakiye adlı eseri olup, bu eserinde Asyalı milletler hakkında bilgi vermiş ve astronomiden bahsetmiştir.

4-Gaznelilere ait önemli mimari eserler : Leşker-i Bazar Sarayı (Afganistan), Leşker-i Bazar Ulu Camii (Afganistan) ,Zafer Kuleleri,Mahmut Bendi, Ribât-ı Mahi, Sultan III. Mesut Sarayı, Arâsü’l-Felek Camii

Son güncelleme :

    Yorum Yap

    Yorumlar (1)