1. Ana Sayfa
  2. Şehir Rehberi
  3. Şanlıurfa | 63 | Şehir Rehberi

Şanlıurfa | 63 | Şehir Rehberi

Şanlıurfa şehir rehberi, Türkiye’nin nüfusa göre 8. şehri,Güneydoğu Anadolu bölgesinin Orta Fırat bölümü’nde il merkezli şehir ; Şehrin toplam nüfusu 2019 yılı tüik verilerine göre 2.035.809 ‘dur. Şanlıurfa  ilinin Plaka kodu 63 şehirler arası telefon kodu 0414 dür. Şanlıurfa ilinin posta kodu 63000, rakımı 510 metredir. Ayrıca Şanlıurfa ilinin kurtuluş günü yıl dönümü olan 11 Nisan da kutlanır(11 Nisan 1920). Gaziantep‘e 150 km, Viranşehir üzerinden Mardin‘e 190 km ve Siverek üzerinden Diyarbakır‘a 184 km uzaklıkta olan şehir, güneydeki Suriye sınırına doğru çizgiyle 40 km, sınır üzerindeki Akçakale kasabasına yolla 53 km uzaklıktadır. Fırat’a dökülen Belih çayı kollarından Cullab suyunun bir kolu Urfa’dan geçer. Urfa kalesinin kurulduğu tepenin eteğinden başlayarak dalgalı ve az eğimli bir düzlük üzerine yayılan şehir de,geleneksel yapılar taştan ve üstleri düz  damlıdır; tuğla,çimento ve kiremit, yeni yapılarda kullanılır.

Şehrin güneybatısında 150 m x 20 m boyutlarında Halilürrahman havuzu (balıklı göl) denilen bir göl vardır ve bil havuz bir kanalla Aynı Zeliha gölcüğüne bağlanır. Varlığı İbrahim peygamber ve Nemrut ile ilgili bir efsaneye bağlanan bu göl, Urfa’nın başlıca gezi yerlerindendir, içindeki balıklar halk arasında kutsal sayılır ve bunlara dokunulmaz. Halilürrrahman havuzunun yanında bulunan ve aynı adı taşıyan cami XVIII. yy .da yapılmıştır. Ayrıca Urfa ‘da Hasanpadişah (Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan) camii ve Salahaddin medresesi gibi yapılar da bulunur. Yazımızda Şanlıurfa şehir rehberini,ilçe ve mahallelerini, coğrafi özelliklerini, iklim özellikleri ve yeryüzü şekillerini, detaylı şehir tarihini, jeolojik yapısını, kısaca gezilecek yerlerini ve şehir ile ilgili resimleri, Şanlıurfa hakkında ki bilgileri sitemizde bulabilirsiniz.

Şanlıurfa Şehri Hakkında Bilgi – Şehir Rehberi

Şanlıurfa Şehri İlçeleri ve Mahalleleri

Şanlıurfa ilinde toplam 13 ilçe ve 1424 mahalle bulunmaktadır. İlçeleri : 

1-Akçakale

2-Birecik

3-Bozova

4-Ceylanpınar

5-Eyyübiye

6-Halfeti

7-Haliliye

8-Harran

9-Hilvan

10-Karaköprü 11-Siverek 12-Suruç 13-Viranşehir

Şanlıurfa İlçeleri
Şanlıurfa İlçeleri

Şanlıurfa Şehir Rehberi – Coğrafi Özellikler(İklim,Bitki Örtüsü,Dağları,Ulaşım,Akarsu,Geçim Kaynağı)

Güneydoğu Anadolu bölgesinin orta Fırat bölümü içinde yer alan Urfa ili doğudan Mardin, kuzeydoğudan Diyarbakır illeriyle sınırlanır, Fırat ırmağı vadisiyle de kuzeybatıda Adıyaman ve batıda Gaziantep illerinden ayrılır; güneyde, güney demir yolunu 7,5 metre güneyden boylayan bir sınır çizgisi Suriye topraklarını ayırır.

Şanlıurfa Fiziki Coğrafya, Dağları

Urfa ili topraklarının kuzeydoğu sınırı üzerinde 1.919 m’ye kadar yükselen Karacadağ sönmüş volkan kütlesi, ilin en yüksek yeridir; Urfa ili, buradan güney ve güneybatıya doğru alçalır ve Suriye sınırı üzerinde yükselti 400 m’nin altına düşer. Karacadağ’dan başlayarak batıda Fırat vadisine, güneybatıda Hilvan’a güneyde Viranşehir’e kadar uzanan kesim ,Karacadağ volkanından çıkmış bazaltsı lavları yayılma alanıdır ve bu lavlar suyu geçiren tabiatlarıyla, cılız çalılıklardan başka bitki örtüsü taşımayan dalgalı yaylalar meydana getirir. Bu volkanik yaylaların batısında, Urfa ilinin batı yarısı, büyük bir bölümü olan altta Tebeşir devri üstte Miyosen devri kayaçlarını da kapsayan eyosen arazisinden meydana gelen ve bu yereyin yapısında kireç taşı çok yaygındır.

Suyu çok geçiren bu kayaçların kuru görünüşü, yereyin bu yapısıyla ilgilidir .Bu kesimdeki yükseltiler 800 m kadardır. Urfa doğusunda Tektek dağları (747 m) Kuzeydoğusunda Susuzdağ (812 m), güneyinde Nemrut dağı, Birecik doğusunda Arat dağı (895 m) gibi. Aynı yereyde açık renkli kireçtaşlarının meydana getirdiği rölyef üzerinde serpilmiş koyu renkli bazalt lavlarına da rastlanır. İlin güney kesimlerinde yükselti azalır ve yer yapısında üçüncü zaman sonuna ait marn’lar (killi-kireç), Dördüncü zamana ait alüvyonlar yer alır. Aynı kesimde Harran ovası genişler.

Şanlıurfa İklim,Bitki Örtüsü,Akarsuları

Urfa ilinde güneydoğu Anadolu’nun tipik karasal iklimi hakimdir; kışlar oldukça soğuk ve sürekli, yazlar çok sıcak ve kuraktır, fazla olmayan yağışlar genellikle kış mevsiminde toplanmıştır. Urfa Meteoroloji istasyonunda yapılan gözlemlere göre en soğuk ayda ortalama sıcaklık 5°1C, en sıcak ayda 31°8C, kaydedilen en düşük ve en yüksek sıcaklıklar 12°4 ve 46°5C’dir. Sıcaklığın 30° C üstüne çıktığı günlerin ortalama sayısı 136,6; 0°C altına indiği günlerinki de 25,4’tür. Yıllık ortalama yağış toplamı 461 mm; yağışların mevsimlere dağılışı. yüzde olarak şöyledir: kış 55,5; ilkbahar 30,0; yaz 1; sonbahar 13,5. Yağışlı günler ortalama sayısı 69,8; karlı günler sayısı 2,4’tür. İin geniş toprakları üzerinde oldukça büyük iklim farkları vardır.

Urfa ili, bütünüyle Fırat akaçlama havzası içindi yer alır. Fırat ırmağı ilin batı sınırını 270 km üzerinde boylar ve Birecik’te 700 m uzunluğunda bir köprü, daha güneyde, sınır üzerinde de Carablus demiryolu köprüsüyle geçilir. Irmağın suyu ilkba­harda artar, yaz sonunda azalır. Urfa ili topraklarında Fırat’a dökülen akarsular önemli değildir; içlerinde yalnız Siverek yöresinden geçen Karaçay sayılabilir. Bazı akarsular da Urfa yaylasından dolarak Belih çayı aracılığıyla, Suriye topraklarında Fırat’a dökülür (Cullab suyu v.d.). Bu akarsulardan bazıları suyu bol kaynakları beslenir ve çevrelerini canlandırır. Bunların en tanınmış olanı, Suriye sınırı üzerindeki Ceylan pınardır. Akarsuların, kaynak ve yeraltı sularının tarla sulama bakımından önemleri vardır.

Urfa ilinin Tabii bitki örtüsü, yazın kuruyan otların meydana getirdiği bozkırlardır; bu kesimler de çok yerde tahıl tarlası durumuna getirilmiş veya küçükbaş hayvan yayılmasıyla aşırı otlatma yüzünden yozlaşmıştır.

Göbeklitepe - Urfa
Göbeklitepe – Urfa

Şanlıurfa Şehir Tarihi

Şanlıurfa Adı Nereden Gelmektedir?

Urfa şehrinin uzak geçmişi kesin olarak bilinmiyor. M. ö. 2000’e doğru Urfa yöresi Hurri-Mitannl devletini kuran Hunilerin eline geçti. Bunlar Asurluları hakimiyetleri altına aldılar. Daha sonra Pers İmparatorluğu bölgeye hakim oldu. Makedonyalılar (Büyük İskender) devrinden önce Urfa’nın yerinde bulunan şehrin adı kesinlikle bilinmiyorsa da burası için “Orroes” adı ileri sürülmüştür. Şehir içindeki ünlü kaynak ve havuz (Kalliroe) ile yöreye verilen Osroene adlarının bununla ilgili olduğu sanılıyor. Bu yöreye Ortaçağ da Araplar, Diyarı Mudar adını verdiler. İskender’den sonra I.Seleukos burada kurduğu şehre Makedonya’nın eski başkenti olan Edessa‘nın (Aigai, bugünkü Vodina’nın yerinde) adını verdi.

Şehrin bugünkü adı gibi, Arapların verdikleri Ruha adı da Süryanice Orhai’den türedi. IV.Antiokhos , şehre kendi adını (Antiokheia) verdiyse de bu ad tutunmadı. Roma hakimiyeti kurulmadan önce bölge, Osroene krallığının elindeydi; önceleri Roma himayesinde olan şehir Caracalla devrinde Roma hakimiyetine girdi (216}. Sasanilerin saldırısına uğrayan şehir, 260’ta I.Şapur tarafından kuşatıldı.396’da çevresindeki manastırları Hunlar, sonra da (502-506’ya doğru) şehri got askerleri yağma ettiler. Şehir,III. – VI. yy.lar arasında sellerden büyük zararlar gördü. İmparator I.İustinos ve onun ardından İustinianos şehri büyük ölçüde onardılar; hamamlar, tiyatro, hastahane ve hipodrom yaptırdılar.

Şanlıurfa Selçuklu ve Osmanlı Dönemi

Müslümanlığın doğuşundan kısa bir süre sonra (639) şehri, İyaz bin Ganem kuvvetleri savaşmadan ele geçirdiler . Birkaç defa şehre saldırılar yapan Bizanslılar 1030-1087 arasında Urfa’ya hakim oldular. Şehir sonra Selçukluların eline geçti. 1098’den sonra Haçlılar 50 yıl kadar çevreye hakim oldular (Edessa kontluğu). Urfa bu dönemde çok zarar gördü. 1144’te Musul hükümdarı İmadeddin Zengi şehri ele geçirdi.

1046’da Haçlılar tekrar saldırarak şehre girdilerse de 6 gün sonra Nureddin Zengi, Urfa’yı kurtardı. Salahaddin Eyyubi’nin (1182) ve Mısır Memlüklerinin eline geçen şehir, 1244’te Hulagu tarafından yağmalandı; soma yeniden kalkındı. 1393’te Timur tarafından ele geçirildi. Yavuz Sultan Selim devrinde Osmanlı devleti hakimiyetine girdi (1516) ve Rakka eyaletine merkez oldu. XIX. yy.ın ikinci yarısında vilayetler kurulunca, Halep vilayetine bağlı bir sancağa merkez oldu. Şehrin nüfusunun XX, yy. başlarında 50.000 olduğu sanılıyor.

Şanlıurfa Kurtuluş Savaşı ve Cumhuriyet Dönemi

Birinci Dünya savaşından sonra İngiliz kuvvetleri 7 mart 1918’de Urfa’yı işgal ettiler, fakat kısa bir süre sonra (30 ekim 1919) Fransız kuvvetlerine bıraktılar. Sevr antlaşmasına (10 ağustos 1920) göre Urfa, Fransız mandası altına giren Suriye’ye verildi; fakat bu karar uygulanamadan Urfalılar Fransızlara karşı ayaklandılar (9 şubat 1920) ve savaşa giriştiler. Fransızlar, yapılan bir antlaşma sonunda yöreden çekildiler. 10 Nisan 1920’de Urfa yabancı işgalinden kurtuldu. Ankara antlaşması (21 Ekim 1921) ile de Urfa’nın Türkiye’ye geri verilmesi kabul edildi. 1927’de yapılan ilk nüfus  sayımında Urfa nüfusu 29.918 olarak tespit edildi.1950’ye kadar. Bu nüfus çok yavaş arttı (1950’de 38.685); ondan sonra artış hızlandı (1955’te 48.269, 1960’ta 59.863, 1965’te 73.408).

Şanlıurfa Tarihi Eserler Tarihi Yerler

Urfa’da çeşitli devirlere ait eserler vardır.

Ufa Kalesi; 25 burcu ve batıya açılan bir kapısı vardır. İç kaleyi kuşatan surların (dış kale) üç kapısı vardır (Beykapısı, Harran ve Samsat kapıları)

Kızılkilise; (bugün Ulucami), asıl adı Dermesik olan bu kiliseye kızıl mermerden yapıldığı için bu ad verilmiştir. Yapılışı İsa’nın öldürülmesiyle ilgili bir efsaneye bağlanır. Kilise sonradan camiye çevrildi ve Ulucami adını aldı.

Hasanpadişah camii; Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan tarafından yaptırıldı. Topdemir camii, Hasanpadişah camiine bitişiktir. Türk atabeklerinden Topdemir tarafından yaptırıldı.  

Şanlıurfa Gezilecek Yerler

1-Balıklıgöl

2-Göbekli Tepe

3-Şanlıurfa Arkeoloji ve Mozaik Müzesi

4-Hz. İbrahim Mağarası

5-Gümrük Hanı

6-Hz. Eyüp Sabir Makamı

Ayrıca şehir ile ilgili daha detaylı bilgi almak istiyorsanız  Şanlıurfa Belediyesi sitesini ziyaret edebilirsiniz. 

Balıklı Göl
Balıklı Göl

Son güncelleme :

    Yorum Yap