1. Ana Sayfa
  2. Şehir Rehberi
  3. Samsun | 55 | Şehir Rehberi

Samsun | 55 | Şehir Rehberi

Samsun şehir rehberi, Türkiye’nin nüfusa göre 16. şehri,Karadeniz bölgesinin Orta Karadeniz bölümünde il merkezli şehir ; Şehrin toplam nüfusu 2019 yılı tüik verilerine göre 1.335.716 ‘dır. Samsun  ilinin Plaka kodu 55 şehirler arası telefon kodu 0362 dir. Samsun ilinin posta kodu 55000, rakımı 4 metredir.Şehir, Türkiye’nin Karadeniz kıyılarının orta kesiminde, Kızılırmak ve Yeşilırmak deltaları arasında yer alan Samsun körfezi kıyısında, batıda Kalyon (Fener) burnuyle doğuda Mertırmak denilen küçük akarsu ağzı arasında uzanır ve oldukça dar bir kıyı şeridinden başlayarak bu kıyı üzerinde yükselen yamaçlarda 100 m’yi aşan bir yükseltiye kadar ulaşır. Samsun limanı, şehrin batı kısmında yer alır. Mertırmak vadisini boylayan demiryoluyla yamaçlara tırmanan işlek karayolu, Samsun’u Türkiye’nin iç bölgelerine, kıyıyı boylayan başka bir işlek yol da Doğu ve Batı Karadeniz bölümü şehirlerine bağlar. Samsun, denizyoluyla İstanbul’a 374 mil, Trabzon’a 143 mil, karayoluyla ise Ankara’ya 417 km uzaklıktadır.Ankara’ya 417 km uzaklıktadır.

Şehrin, gerisinde bulunan dağ sıralan kolay aşıldığından, daha ilk çağda Doğu Anadolu üzerinden Mezopotamya’ya kadar uzanan çok geniş bir hinterlandı vardı. Bugün de, Anadolu’nun Karadeniz kıyısında en kolay ulaşılan şehri durumundadır. Samsun Türkiye’nin 16. ve Karadeniz kıyısının en önemli şehridir. Samsun’un gelişmesinde Cumhuriyet devrinde yapılan demiryoluyla limanın büyük etkisi olmuştur. Yazımızda Samsun şehir rehberini,ilçe ve mahallelerini, coğrafi özelliklerini, iklim özellikleri ve yeryüzü şekillerini, detaylı şehir tarihini, jeolojik yapısını, kısaca gezilecek yerlerini ve şehir ile ilgili resimleri, Samsun hakkında ki bilgileri sitemizde bulabilirsiniz.

Samsun Şehri Hakkında Bilgi – Şehir Rehberi

Samsun Şehri İlçeleri ve Mahalleleri

Samsun ilinde toplam 17 ilçe ve 1251 mahalle bulunmaktadır. İlçeleri : 

1-19 Mayıs

2-Alaçam

3-Asarcık

4-Atakum

5-Ayvacık

6-Bafra

7-Canik

8-Çarşamba

9-Havza

10-İlkadım 11-Kavak 12-Ladik 13-Salıpazarı 14-Tekkeköy 15-Terme 16-Vezirköprü 17-Yakakent

Samsun İlçeleri
Samsun İlçeleri

Samsun Şehir Rehberi – Coğrafi Özellikler(İklim,Bitki Örtüsü,Dağları,Ulaşım,Akarsu,Geçim Kaynağı)

Samsun ili, bütünüyle Orta Karadeniz bölümü içinde yer alan Samsun ili toprakları kuzeyden Karadeniz, doğudan Ordu ili, güneyden Tokat, Amasya ve Çorum illeri, batıdan Sinop iliyle çevrilidir.

Samsun Fiziki Coğrafya, Dağları

İl toprakları Karadeniz; kıyısına paralel olarak uzanan Kuzey Anadolu dağ sıralarının yüksekliğini kaybetmiş bir kesimine rastlar. Kıyıda üçgen biçiminde denize doğru ilerleyen Yeşilırmak (Çarşamba ovası) ve Kızılırmak (Bafra ovası) deltalarının güneyinde Canik dağlarının fazla yüksek olmayan, fakat vadilerle çok parçalanmış ormanlık sırtlarına rastlanır. Bunların yükseltisi 1.200 – 1.400 m arasında değişir: Samsun’un batısındaki Kocadağ (1.300 m) ve Kavak ilçesinin kuzeydoğusunda Sıralı dağ (1.351 m) v.d. Yalnız Alaçam ilçesinin güneyinde bir doruk (eski haritalarda Dütmentepe veya Çağın kayası) 1.500 m ‘yi aşar. Bu dağların gerisinde Taşova ilçesinden Destek boğazıyla ayrılan Ladikgölü ovası, Havza kasabası ve Vezirköprü ilçesi dolaylarındaki düzlükler görülür. Daha güneyde Amasya ili sınırında Akdağ 2.062 m’ye ulaşır. Bu dağlar, Tersakan çayının geçtiği bir alçalma alanı batısında Tavşan dağı (1.900 m), Kunduz dağı (1.783 m) ve Çal dağı (1.730 m) ile Kızılırmak boğazlarına dayanır.

Dağlık alanlar oldukça sık bir vadi ağıyla yarılmıştır. Yer yapısı, delta ovalarında yeni alüvyonlar, bunlardan oldukça dik yamaçlarla ayrılmış taraçalar üzerinde eski alüvyonlar,dağlık kesime geçiş alanında neojen (yeni üçüncü zaman) killi-kireçli tortullarıyla kaplıdır. Kıyı dağlan kuzeyde Samsun’un batısına doğru ince bir şerit halinde uzanan, fakat doğuda Ordu’ya doğru genişleyen ve kalınlığı artan kretase (ikinci zaman sonu) lavlarından oluşmuştur. Aynı dağların iç kesimlerinde genellikle kretase flişleri (killi-çakıllı tortullan) yer alır. İç kesimde, neojen tortulları ve yer yer alüvyonlarla kaplı ovaların güneyinde Birinci ve İkinci zamanın kıvrımlı kayaçları, kretase-eyosen (üçüncü zaman başı) flişleri ve oldukça geniş alanlar üzerinde de yeniden volkanik oluşmalar görülür.

Samsun İklim ve Yağış Rejimi

Samsun ili kıyılarında Karadeniz kıyısının nemli ve kışları ılık iklimi hüküm sürer. Dağlık alanlar, özellikle’ denize bakan yamaçlarında, bol yağış alır; gerideki düzlüklerde kışlar oldukça sert, yazlar sıcak, yağışlar daha azdır. Samsun şehrindeki meteoroloji istasyonunun 37 yıllık gözlemlerine göre ortalama sıcaklıklar, en soğuk ayda (şubat) 6°7 C, en sıcak ayda (ağustos) 23°3 C; bugüne kadar kaydedilen en düşük ve en yüksek sıcaklık -9°8C ve 39°0C’tır. Yıllık yağış ortalaması 719 mm, yağışlı günler sayısı 133, kar yağışlı günler sayısı 6,7; karla örtülü günler sarısı ise 9,4’tür.

Yağışların mevsimlere dağılışı ise şöyledir (yüzde ile): kış 32,5; ilkbahar 24; yaz 14,5; sonbahar 29. Bu duruma göre, Samsun’un yağış rejimi Karadeniz’in doğu ve batı kesimindekinden biraz farklıdır; en yağışlı mevsim sonbahar yerine kışa rastlar; orta Karadeniz kıyıları yüksek dağ setleriyle ayrılmadığı için İç Anadolu’nun etkisi altında kalır. İl sınırlan içinde başka merkezlerde kaydedilen yıllık yağış ortalamaları da şöyledir (milimetre olarak): Terme 975, Çarşamba 928, Bafra 686, Ladik 699, Havza 531, Vezirköprü 491. Buna göre Samsun ili kıyılarında yağışların batıdan doğuya arttığı görülür; iç kesimlerdeki şehirlerdeyse daha az yağış kaydedilir.

Samsun Bitki Örtüsü, Akarsular

Samsun ilinde tabii bitki örtüsü genellikle zengindir. Ancak Samsun dolaylarında ağaç örtüsü yüzyıllardan beri büyük ölçüde ortadan kalkmıştır. İç kesimlerde de ovalarda ve dağların az eğimli yamaçlarındaki orman örtüsü azalmıştır. Buna karşılık eğimli yerlerde 1.000 – 1.200 m’ye kadar kışın yapraklarını döken ağaçlar (meşe, gürgen, kestane, ıhlamur, kayın, dişbudak v .d.). 1.200- 1.800 m arasında iğne yapraklı ağaçlar hakimdir.

Samsun ilinde oldukça sık bir akarsu ağı vardır. Bütün sular Karadeniz’e dökülür. Başlıcaları (doğudan batıya): Terme suyu, Yeşilırmak, Aptal suyu, Samsun’un doğusunda denize dökülen Mertırmak, Samsun’un batısındaki Kürtün suyu ve Kızılırmak. Bunların en fazla su yüklendiği mevsim ilkbahardır; yaz sonu ile sonbaharda fakirleşirler. Başlıca göller, Kızılırmak deltasındaki Karaboğaz, Tuzlu, Liman ve Balık gölleri, Yeşilırmak deltasındaki Kocagöl, Akarcık, Dumanlı, Karcalı ve Simenit gölleri ve Tersakan çayının (Yeşilırmak kolu) çıktığı Ladik gölüdür. 

Bandırma Vapuru Müzesi
Bandırma Vapuru Müzesi

Samsun Şehir Tarihi

Millattan Önce Samsun Tarihi

Plinius’a göre, Amisos, Küçük Asya’nın kuzeyinde Pontos bölgesinde aynı adı taşımakta olan körfezde yer alan bir kıyı şehriydi. Şehir Kızılırmak (Halys) ve Yeşilırmak (İris) nehirlerinin Karadeniz’e döküldüğü yerin arasında, deniz kenarında, akropolis olarak kullanılan bir tepe yakınındaydı. Açık bir liman görünümünde olan şehir, gerek hinterlandıyla ilişkisinin elverişli durumu, gerekse Sinop (Sinope) ile Trabzon (Trapezus) limanları arasında kullanışlı tek liman olması sebebiyle, Eskiçağda önemli bir yer tuttu. Theopompos, şehrin ilk defa Miletoslular tarafından kurulduğunu, sonralan da bir Kappadokia prensinin başkanlığı altında iskan edildiğini ileri sürer. Yine aynı yazara göre şehir M. ö. V. yy.da üçüncü defa Ameinokles kumandasındaki Atinalılar tarafından iskan edildi. Şehrin Atinalıların eline geçmesinden sonra adı Peiraia olarak değiştirildi.

Samsun, M.ö. 370’e doğru Perslerin eline geçti, IV. yy.ın sonlarına doğru eski adını aldı. Büyük İskender şehre bağımsızlığını geri verdi. M. ö. III.yy.da Pontos krallığı kurulunca Pontos krallarının hakimiyeti altına girdi. Mithridates Eupator Sinop’un yanı sıra Samsun’u da kraliyet şehri yaptı ve aynca şehre kendi adından Eupatoria adını taşıyan yeni bir şehir kesimi ilave etti. M. ö. I. yy.da Mithridates ile Romalıların savaşları sırasında adı çok sık geçer. Romalı kumandan Lucullus tarafından ele geçirilen şehir yeniden imar edilerek eski haline sokuldu. Lucullus’tan sonra Phamakes’in eline geçti; Zile (Zela) savaşından sonra Sezar tarafından bağımsızlığı geri verildi .

(M.ö. 47). Strabon devrinde şehrin Çarşamba (Themiskyra) ile Fatsa’yı da (Sidene) içine alan verimli bir bölgeye sahip olduğu bilinir. Bizans devrindeyse Amisos bir Piskoposluk şehriydi. Şehirde bugün eski devirlere ait kalıntılar hemen hemen yok gibidir. Yalnız çok sayıda önemsiz yazıt ve sikke ele geçirilmiştir. Bu sikkeler, imparator Tiberius’tan Saloninus’a kadar olan devreyi içine alır.

Samsun Adı Nereden Gelmektedir?

İslam ordularının Anadolu içlerine yaptığı akınlar sonunda Malatya emiri Ömer bin Abdullah el-Akta kumandasında bir ordu Samsun’u yağma ve tahrip etti (863). Bu tarihten başlayarak Türkler tarafından fethine kadar Samsun, müslümanların herhangi bir akınına maruz kalmadı ve yine bir ticaret merkezi olarak önemini koruyabildi. Anadolu’nun Türkler tarafından alınmasından sonra Danişmentoğulları bu bölgeye akınlar yaptılarsa da Samsun’u alamadılar. Şehir Anadolu Selçuklu sultanı II.Kılıç Arslan devrinde Selçuklu hakimiyetine geçti. II.Kılıç Arslan , ülkesini 11 oğlu arasında taksim ettiği zaman Samsun, Rükneddin Süleyman Şahın payına düştü. Bundan sonra İslam kaynaklarına şehrin adı Samsun olarak girdi. Samsun, Selçukluların hakimiyetinde olmasına rağmen, şehrin eski müstahkem kısmı daha uzun süre Bizans ve Cenevizlilerin elinde kaldı. Bu kısma bugün bile “Kara Samsun” veya “Kafir Samsun” denir. Türk hakimiyet devresinde de Anadolu’yu Kırım’a bağlayan ticaret merkeziydi. İstanbul’un 1204’te Latinler tarafından alınması üzerine Samsun’un Hristiyanlar elinde olan kısmı İznik Rum imparatorlarına bağlı kaldı. Bir ara Trabzon Rum İmparatorluğu tarafından kuşatıldıysa da alınamadı. Samsun’un bir kısmı  Selçuklulardan sonra İlhanlılann, Hristiyan kısmı da Cenevizlilerin eline geçti.

Samsun’nun Osmanlı Topraklarına Katılması

Samsun, XIV. yy. sonlarında Yıldırım Bayezid devrinde Osmanlılar tarafından alındı.Ankara savaşında Yıldırım Bayezid’in yenilmesi üzerine Timur’un orduları bu bölgeyi de yağma ve tahrip etti. Bir süre Yıldırım’ın oğlu Emir Süleyman’ın elinde kaldı ve 1419 yılında da İsfendiyaroğlu Hızır Beyin idaresine girdi; fakat kısa bir süre sonra Çelebi Sultan Mehmed devrinde tekrar Osmanlı yönetimine geçti. 1425’te Hristiyanlar kendi ellerinde bulunan kısmı ateşe vererek bölgeyi terk ettiler. Osmanlı hakimiyeti devrinde Samsun ticari bakımdan eski önemini kaybederek küçük bir iskele oldu. Buraya uğrayan seyyahlar Samsun’dan küçük bir kasaba olarak bahsederler.

Bazen deniz yoluyla gelen Kazakların saldırısına maruz kalan Samsun, XVIII. ve XIX. yy.larda bazı isyanlara da sahne oldu. XIX. yy. sonlarına doğru Karadeniz’de buharlı gemilerin işlemesi ve Bafra ovasında tütüncülüğün gelişmesi Samsun’un ticari bakımdan yeniden önem kazanmasına sebep oldu, tekrar İç Anadolu’nun liman şehri haline gelen Samsun’un nüfusu da günden güne arttı. 1869’daki bir yangında büyük bir kısmı yandı. Fransa’dan getirilen bir mimarın planı üzerine yeniden kuruldu. Birinci Dünya savaşında dört defa Ruslar tarafından topa tutuldu (1915). Mondros mütarekesinin imzalanmasından sonra şehir İngilizlerin işgaline uğradı. Samsun’un milli tarihi bakımından en önemli tarafı 19 mayıs 1919 yılında Atatürk’ün buraya ayak basması ve Milli Mücadeleyi resmen başlatmış olmasıdır.

Samsun Tarihi Eserler Tarihi Yerler

Samsun’da eski devirlere ait önemli eser yoktur. Bugün şehirde görülen eserler, İlhanlı, Candaroğulları ve Osmanlı devirlerine ait sade yapılardır.

Yalı (veya Hocahayrettin) camii, Buğday pazarında, Sadık bin Abdullah tarafından yaptırıldı (1312). Kare planlı yapının üzerini sekizgen bir kasnak üzerine oturan tromplu bir kubbe örter. Daha önce kurşunla kaplı olan kubbenin üzeri bugün kiremitle örtülmüştür. Binanın duvarlarında bir sıra kesme taş, üç sıra yatay tuğladan meydana gelen bir taş işçiliği görülür. Caminin kuzey tarafına sonradan bir son cemaat yeri eklenmiştir. Silindir biçimindeki minare, dikdörtgen bir kaide üzerinde yükselir. Minare kaidesinde de binanın duvarlarında görülen taş işçiliği vardır. Üç yüzlü olan mihrap alçıdandır. Mihrap nişi dikdörtgen bir çerçeve içindedir; üst kısmında mukamaslar, köşelerde süs sütuncukları yer alır. Mimber ahşap ve dekorsuzdur.

Hacıhatun camii, Saathane meydanı yakınında, Hatice oğlu İbrahim tarafından hayrat olarak yaptırıldı (1694). Kare planlı tek kubbeli bir yapıdır: Sekizgen bir kasnak üzerine oturan, basık görünüşlü kubbe tuğladan yapılmıştır. İç kısımda kubbe tromplara oturur. Geçirdiği onarımlarla oldukça değişikliğe uğramış olan binanın duvarları kesme ve tuğla hatıllıdır; üzeri sıvanmıştır. Minaresi, caminin kuzeybatı köşesinde, kare bir kaide üzerinde kalın bir silindir şeklinde yükselir. Ahşap bir mimberiyle alçıdan basit bir mihrabı vardır.

İlhanlı Devri Eserleri

Büyükcamii veya Valide camii, Samsun’daki en büyük camidir. Batumlu Hacı Ali Efendi tarafından yaptırıldı (1884). Onarımı Sultan Abdülaziz’in annesi tarafından yaptırıldığı için Valide camii olarak da bilinir. Tek kubbeli olan caminin önünde beşik tonozlu bir son cemaat yeri vardır. Bina düzgün sarımtırak kesme taştan yapılmıştır. Kubbe kasnağı içten yuvarlak, dıştan sekizgen şeklindedir. Kubbe basıktır, geçiş tromplarla sağlanmıştır. Bu kubbenin dört tarafında üzerleri kubbeyle örtülü denge kuleleri yer alır. Büyük kubbeyle ağırlık kuleleri, estetik bakımdan bir bütün olarak dikkati çeker. Kubbenin iç kısmı, renkli kalem işi bitkisel ve geometrik motiflerle süslüdür. Mihrap mermerden ve kaş kemerlidir. Mihrap nişi sadedir. Ahşap mimberin üzerinde kabartma olarak yapılmış yıldız ve madalyon motifleri vardır. Caminin kare kaideler üzerindeki silindir biçimi iki minaresi de taştandır.

Kale camii, Kuyumcular çarşısında, 1314’te İlhanlı valisi Emir Timurtaş Paşa adına yaptırıldı. Cami, geçirdiği onarımlar sonucu mescit haline gelmiştir. Pazar camii, Pazar mahallesinde XIV yy.da yaptırılmış bir ilhanlı eseridir. 1819’da onarım gördü. Dikdörtgen planlı olan yapı ahşap çatıyla örtülüdür. Mihrap üç yüzlüdür; mihrap nişi kavisli ve sadedir Mimber de ahşaptır. Hançerli camii, Hançerli mahallesindedir. Depremden tamamen yıkılmış, sonra yeniden yapılmıştır. üzerinde kitabe bulunan minaresi Samsun’un en eski ve ilgi çekici minaresidir.

Osmanlı Devri Eserleri

Şeyhkutbettin camii ve türbesi, Osmanlı devri eserlerindendir. Kare planlı ve beşik tonozlu olan türbe, caminin güney tarafına bitişiktir. Dikdörtgen planlı caminin üzeri, eğimli bir ahşap çatıyla örtülüdür; önünde, öteki ahşap camilerden farklı olarak güney ve batı cephesini L şeklinde çeviren bir son cemaat yeri vardır. Esebaba türbesi, yapılış tarihi ve kimin tarafından yaptırıldığı bilinmiyor. Kare planlı olan türbenin üzeri pandantifli bir kubbeyle örtülü, içi ve dışı beyaz sıvalıdır. Türbenin içinde bulunan mezar sonradan dışarıya alınmıştır.

Osmanlı sivil mimarisinin Samsun’daki tek örneği Gazi caddesinde bulunan Taşhan’dır. Kitabesi yoktur, fakat XVII. yy. sonlarına ait olduğu sanılıyor. Kagir, dıştan iki katlı ve avlusuz olan yapı, klasik bir Osmanlı hanıdır. Yuvarlak kemerli bir girişi vardır. Üst kata çıkan merdivenin üzeri beşik tonozla örtülüdür.

Samsun Gezilecek Yerler

1-Şahinkaya kanyonu

2-Bandırma Vapuru Müzesi

3-Piazza

4-Samsun Amazon Heykeli

5-Göğceli Camii – Tarihi Ahşap Çivisiz Cami

6-Onur Anıtı

7-Kus Cenneti

Ayrıca şehir ile ilgili daha detaylı bilgi almak istiyorsanız  Samsun Belediyesi sitesini ziyaret edebilirsiniz. 

Şahinkaya Kanyonu - Samsun
Şahinkaya Kanyonu – Samsun

Son güncelleme :

    Yorum Yap