1. Ana Sayfa
  2. Şehir Rehberi
  3. Niğde | 51 | Şehir Rehberi

Niğde | 51 | Şehir Rehberi

Niğde şehir rehberi, Türkiye’nin nüfusa göre 53. şehri,İç Anadolu bölgesinin Orta Kızılırmak bölümünde il merkezli şehir ; Şehrin toplam nüfusu 2019 yılı tüik verilerine göre 364.707 ‘dir. Niğde ilinin Plaka kodu 51 şehirler arası telefon kodu 0388 dir. Niğde ilinin posta kodu 51000, rakımı 1.229 metredir.Batıdaki Melendiz dağlarıyla doğudaki Uçkapılı dağı kütleleri arasında sıkışmış bir vadinin (Niğde suyu veya Karasu) batı kenarında kurulmuştur. Bu vadiden Kayseri – Ulukışla demiryoluyla Niğde’yi çevreye bağlayan karayolları geçer (Kayseri 131 km, Mersin’de Akdeniz kıyısı 195 km, Adana 230 km uzaklıkta). Şehir, eskiden beri işlek olan bir yol üzerinde ve savunmaya elverişli bir yerdedir. Niğde, İç Anadolu bozkırlarını kuşatan şehirler dizisi içinde yer alır. Şehrin eski çekirdeği, doğuda bugün demiryolunun geçtiği bahçelik bir vadiye yüksekten bakan kuzey – güney doğrultulu başka bir tepe üzerindedir. İç kale (Allaettin mahallesi) ve bunun kuzeyindeki Tepeviran mahallesinden oluşur; hisar kalıntısıyla Alaettin ve Sungurbey camileri buradadır.

Yazımızda Niğde şehir rehberini,ilçe ve mahallelerini, coğrafi özelliklerini, iklim özellikleri ve yeryüzü şekillerini, detaylı şehir tarihini, jeolojik yapısını, kısaca gezilecek yerlerini ve şehir ile ilgili resimleri, Niğde hakkında ki bilgileri sitemizde bulabilirsiniz.

Niğde Şehri Hakkında Bilgi – Şehir Rehberi

Niğde Şehri İlçeleri ve Mahalleleri

Niğde ilinde toplam 6 ilçe ve 139 mahalle bulunmaktadır. İlçeleri : 

1-Altunhisar

2-Bor

3-Çamardı

4-Çiftlik

5-Merkez

6-Ulukışla

 

Niğde İlçeleri
Niğde İlçeleri

Niğde Şehir Rehberi – Coğrafi Özellikler(İklim,Bitki Örtüsü,Dağları,Ulaşım,Akarsu,Geçim Kaynağı)

İç Anadolu’nun Orta Kızılırmak bölümünden güneydoğu’da Akdeniz bölgesinin Anadolu bölümüne taşan Niğde ili, batıda Konya, güneyde İçel ve Adana, doğuda Kayseri, kuzeyde Nevşehir ve Kırşehir, kuzeybatıda Ankara illeriyle çevrilidir.

Niğde Fiziki Coğrafya, Dağları

Yüzey şekileri bakımından Niğde ili toprakları çeşitli yapı özellikleri gösterir; ilin güneydoğu kesimi Orta Toroslar’ın Bolkar dağları ve bunların kuzey uzantısı (Kırkpınar dağı v.b.) ile Aladağlar tarafından engellenmiştir. Bolkar ve Aladağlar arasında kısmen Çaltı suyunun boyladığı tektonik bir çukur (Tekir çukuru veya Ecemiş koridoru) yer alır. Bolkar dağları, Medetsiz tepesinde 3.524 m’ye yükselir. Bu dağların yapısında birinci zaman şist ve kireçtaşları yaygındır. Bunların kuzey uzantısında Aşıgediği dağı 2.703 m’ye varır. Kuzey-güney doğrultulu tektonik çukurun doğusunda kalan Ala dağların yapısında ise birinci zaman sonu ve özellikle ikinci zaman (kretase) kalker ve şistleriyle yeşil kayaçlar hakimdir. İlin orta kesiminde Melendiz volkanik kütlesi yer alır; Niğde suyunun geçtiği boğazla Toros sisteminden ayrılan Melendiz dağları, doğu-batı doğrultusunda uzanır ve aradaki alçak alanlarla üç kümeye ayrılır.

Melendiz dağının (2.898 m) batı ucunda Küçük ve Büyük Hasan dağları (3.069 ve 3.268 m) yükselir. Bu dağlık kütle üçüncü zaman ortalarından beri Erciyes ile birlikte etkinliğe geçerek, volkanizmanın meydana çıkardığı lavlar ve göller içine çökelmiş volkan küllerinden (tüf) oluştu ve yer yer Dördüncü zamanda faaliyet gösterdi. Volkan konileri de bu yapı içinde yer alır. Hasan dağı çok yakın bir safhada etkinlik gösterdi. Volkanik arazi, ilin kuzeydoğu kesiminde Ürgüp yaylasına ait volkan lav ve tüfleriyle kaplıdır. Burada 1.200 m’yi geçen yaylalar üzerinde 1.600 m’yi bulan dağlar vardır. Kuzey kesiminde Tuz gölleriyle Kızılırmak vadisi arasında da üçüncü zamanın ilk yarısına ait kıvrımlı tabakalar arasında granitli billursal kayaçlar bulunur: Ekecek dağı (2.136 m). İlin kuzeybatısında gölü çanağının tuzlu alüvyonlarla doğu tabanı yer alır. Bu kesimde yükselti yaklaşık olarak 900 m’ye kadar düşer.

Niğde İklim,Bitki Örtüsü,Akarsuları

Niğde ilinde sert bir step iklimi hakimdir. Genellikle kıt olan yağışlar ilkbahar ve kışa toplanmıştır. Niğde meteoroloji istasyonunun 30 yılı aşan gözlemleri ortalamasına göre en soğuk ayda ortalama sıcaklık -0°4 C, en sıcak ayda 22°6C; bir yılda en düşük ve en yüksek sıcaklık -27°C ve 37°7 C’tır. Sıcaklığın 30°C üstüne çıktığı günlerin ortalama sayısı 36, 0°C altına düşebildiği günlerin sayısı 101,5, 0°C civarında günlerin sayısı ise 17,3’tür. Yıllık ortalama yağış 351 mm, yağışlı günler sayısı 92, kar yağışlı günler sayısı 15,4, yerin karla örtülü kaldığı günler 31,1’dir. Yağışların mevsimlere bölünüşü şöyledir (yüzde ile); kış 34, ilkbahar 36, yaz 10, sonbahar 20. İl içinde yağış kaydı yapılan öteki istasyonlarda yıllık ortalama yağış tutarı da şöyledir: Bor 338 mm, Aksaray 358 mm, Ulukışla 368 mm ve Çamardı 375 mm. Yazları kuru ve az sıcak geçtiği için, Niğde dolayları Çukurova’nın bir kısım halkı için yazlık olarak kullanılır.

Niğde ilinin tabii bitki örtüsü yazın kuruyan otların oluşturduğu steplerdir; bunlar da, ekim alanlarının etkisiyle değişikliklere uğrar. Dağlık alanlarda yer yer çalılıklara ve seyrek olarak ormanlara rastlanır. İlin güney kesiminde sular, Ulukışla (Çaltı) suyu ve Ecemiş-Gürgün suyu aracılığıylae Seyhan ırmağına dökülür (Akdeniz aklanı). Ürgüp yaylası kesiminde bazı sular Kızılırmak’a dökülür (Karadeniz aklanı). Niğde ve Bor’dan geçen Karasu (Niğde suyu), Ereğli bataklığında ve Uluırmak (Melendiz suyu) Tuz gölünde sona erer (iç aklan). Tuz gölünün güneydoğu ucu Niğde ili toprakları içindedir. Niğde ilinde bazı akarsular üzerinde yapılan barajların yardımıyla taşkınları önlemek ve tarlaları sulamak mümkün olmuştur. Başlıca barajlar, Gebere, Mamasun, Akkaya, Uluağaç ve Gümüşler barajlarıdır.

Niğde ilinde maden kaynaklan oldukça çeşitlidir; fakat bunlardan ancak sınırlı olarak yararlanılır. Ortaçağdan beri işletilen Bereketli Maden’in (Çamardı ilçesi) gümüşlü kurşun yatakları tükendiği için bugün işletilmemektedir. Bununla birlikte birkaç yerde demir, krom, çinko, kurşun, antimon, civa (Gümüşler’de) bulundu ve bazıları zaman zaman işletildi.

Niğde Şehir Tarihi

Niğde Adı Nereden Gelmektedir?

Şehrin adı Ortaçağ kaynaklarında Nakida veya Nekide olarak geçer. XIV. yy .da Arap harfleriyle Nikde şeklinde de de yazılan bu kelime daha sonra Nikde veya Niğde şeklinde okunabilecek bir imla ile yazıldı. Yeni Türk alfabesinin kullanılmaya başlamasından sonra şehrin adının imlası Niğde şeklini aldı. Bazı yazarlar Niğde adının Cadyna’dan geldiğini, bazıları da bir hitit yazıtında geçen Nakida’dan türediğini ileri sürerler. Niğde adı ile Nagidos arasında bir bağ kurmak isteyen yazarlar da vardır. Kaynaklarda şehrin İkçağ tarihinden söz edilmez. 1813’te Niğde’ye gelen Mc Donald Kinneir, surların henüz ayakta duran kısmının eski devirlerden kaldığını, sokaklarda mermer sütunlara, sütun başlıklarına ve kaidelerine rastlandığını yazar.

Niğde’de Türk Dönemi

Şehre 1834’te gelen Ch. Texier ise islam eserlerinin çokluğuna karşılık hiç bir eski çağ eserinin bulunmadığını belirtir. Ortaçağda bu çevrenin başlıca merkezi Arapların Tavana dedikleri Tyana (bugünkü Kemerhisar kasabasının yerinde) idi. Şehrin Ortaçağdaki durumu ile ilgili bilgilere Anadolu Selçuklu tarihi yazarlarının eserlerinde rastlanır. Doğu Roma İmparatorluğundan Danişmentliler tarafından alınan Niğde, daha sonra Anadolu Selçuklularının eline geçti. 1181’de Anadolu Selçuklu topraklarını oğulları arasında paylaştıran II.Kılıç Arslan, bu arada Niğde’yi Melik Arslan Şaha verdi. Niğde, Melik Arslan Şah zamanında Türk eserleriyle süslenmeye başlandı. XIII. yy.ın başlarında Anadolu Selçuklu sultanlığını ele geçiren İzzeddin Keykavus, imrahoru Zeyneddin Başari’yi buraya vali olarak tayin etti.

Zeyneddin, Alaeddin Keykubat’ın sultanlığı sırasında Niğde’nin Türk eserleri arasında en eski ve büyüğü olan Alaettinkeykubat camiini yaptırdı (1223). Görevinden alınan ve idam edilen Zeyneddin’den sonra Niğde, Harizm’den gelen ve Selçuklu sultanlığına sığınan türkmen başbuğu İlan Yabgu’ya ikta edildi. Alaeddin Keykubat zamanında gelişen Niğde, Selçuklu devletinin büyük bir askeri bölgesine merkez oldu. IV.Kılıç Arslan zamanında serleşker merkezi olan Niğde’de bu görevle (ordu kumandanı) ibnül Hatir Mesud bulunuyordu. 1266’da Moğolların Anadolu’da baskısı arttı. Moğollar adına çalışan Muinüddin Pervare, III.Kılıç Arslan öldürttükten sonra III.Keyhüsrev Niğde’ye getirildi. Mısır yardımına güvenen Keyhüsrev, Moğollara baş kaldırmak istedi; fakat başarılı olamadı. Bu arada İlhanlılar, bazı kaynaklara göre bir türkmen, bazılarına göre de bir Moğol kabilesini Niğde yöresindeki geçitlerin korunması amacıyla buraya yerleştirdiler (1276).

Niğde’de Osmanlı Dönemi

XIV. yy.ın ilk yarısında İlhanlar adına Anadolu’yu yöneten Eretna Bey zamanında Niğde’ye yerleştirilen bu kabilenin reisi Sungur Ağa, şehre hakim oldu. Burada kendi adıyla anılan camiyi yaptırdı (1335). Bundan sonra Niğde, Karamanoğullarının eline geçti. 1333’e doğru şehri gezen İbni Battuta, Niğde’nin büyük ve kalabalık, fakat kısmen yıkılmış olduğunu anlatır. 1379’da Eretnalılar şehri ele geçirmek istedilerse de Karamanoğullarının başarılı karşı koyması sonunda geri çekildiler. Yıldırım Bayezid, Anadolu beyliklerini ortadan kaldırmaya başlayınca Karamanoğullannın elinde bulunan Niğde de Osmanlı sınırlan içine katıldı. Ancak daha sonra (1398) şehir tekrar Karamanoğulları beyliğine verildi. Bu arada Kadı Burhaneddin, şehri Karamanoğullarından almak istediyse de başaramadı.

Ankara savaşından (1402) sonra Timur Anadolu’dan çekilince, Karamanoğulları sınır kalesi durumunda olan Niğde’ye tekrar hakim oldu. Bu dönemde şehirde birçok önemli eser yapıldı. Niğde ve yöresinde nüfus çoğalmaya başladı. 1479’da şehir, kısa bir süre için Mısır Memlüklü sultanı Elmelik-ül-Müeyyed’in oğlu İbrahim’in eline geçti. XV. yy.da Konya’yı kaybeden Karamanoğulları birkaç yıl Niğde’de kaldılar.

Anadolu birliğini kurmak isteyen Fatih Sultan Mehmed, 1470’te kumandanlarından İshak Paşayı Niğde’ye göndererek şehri Osmanlı Devleti sınırları içine kattı. İshak Paşa, Niğde’de büyük onarım çalışmaları yaptı. Bu arada yıkılan kale onartıldı. Osmanlı yönetiminde Niğde önce Karaman beylerbeyliğine bağlandı, sonra Konya vilayeti sınırları içinde bir sancak merkezi oldu. Bu dönemde şehir geçen yüzyılların yıkıntılarından kurtulamadı; bu yüzden de Kayseri ve Konya gibi tarihi merkezler kadar önemli olamadı. XVI. yy.da başlayan Celali isyanları sırasında da şehir büyük zarar gördü. Lale devrinde Develi, Karahisar ve Niğde muhafızlıkları Damat İbrahim Paşa sayesinde önem kazanan Nevşehir’e bağlandı.

Yıllara Göre Niğde Nüfusu

Ch. Texier XIX. yy.da şehrin harabe haline gelen bir hisarın çevresinde yer aldığını ve halkının tepelerde, ayrı mahallelerde yaşadığını yazar. Ayrıca şehrin bir mütesellim tarafından yönetildiğini belirtir. Hamilton da, bu yüzyılda Niğde’nin nüfusunun 6.600 kadar olduğunu yazar. XIX. yy.ın sonlarına doğru Niğde, Tepeviran, Kayabaşı ve Şehiriçi adı ile anılan üç ayrı kısımdan meydana geliyordu. Bu yüzyılda Niğde’nin nüfusu 10.000 kadardı. Şehirde 84 cami ve mescit, 36 medrese, bir kütüphane, üç kilise ve altı hamam vardı. Kayabaşı mahallesinde yaşayan Hristiyan halkın çoğunluğunu Rum ortodoksları meydana getiriyordu. Bu azınlık 1923’ten sonra Yunanistan’a göç etti; yerine Makedonya’dan gelen göçmenler yerleştirildi. 1927’de 9.463, 1950’de 12.500 olan nüfus, 1960’ta 18.042, 1990’da 55.035 oldu. 1932’de Kayseri-Ulukışla demiryolu Niğde’ye ulaştı. Böylece Anadolu’nun iki büyük hattı (Ulukışla ve Boğazköprü) Niğde’ye bağlandı. Son yıllarda gelişen karayolları ağı şehrin kalkınmasını sağladı.

Niğde Müzesi
Niğde Müzesi

Niğde Tarihi Eserler Tarihi Yerler

Anadolu’da Konya, Kayseri ve Sivas’tan sonra güzel sanatlar yönünden oldukça zengin bir şehir olan Niğde’de Selçuklu eserlerinin yanı sıra İlhanlılar, Karamanoğulları ve Osmanlı devirlerine ait pek çok eser vardır.

Niğde Selçuklu – İlhanlı Eserleri

Niğde’de Selçuklulara ait belli başlı eserler şunlardır: Kale, Selçuklu sultanı AIaeddin Keykubat tarafından yaptırıldı; Fatih Sultan Mehmed devrinde, ishak Paşa tarafından tamir ettirildi. Alaettin camii, kalenin yakınında Allettin tepesi üzerindedir. Niğde valisi Zeyneddin Beşere tarafından yaptırıldı (1224). Portalin üzerinde beyaz mermer üzerine sülüs Selçuk yazısıyla 3 satırlık kabartma kitabe yer alır. Mimarisi ve süslemesi bakımından Selçuklu devrinin en önemli örneklerinden biri olan caminin kıble duvarına dik üç sahınlı bir planı vardır. Kıble önündeki üç sahın kubbeyle, öteki kısımlar çatıyla örtülüdür. Orta netin üzerinde aydınlık feneri bulunur. Hüdavenhatun türbesi, 1342’de IV.Kılıç Arslan’nın kızı Hüdavend Hatun tarafından yaptırıldı. Selçuklu mezar mimarisinin bir örneği olan yapı, sekizgen planlıdır.

İlhanlılar devrine ait eserler: Sungurbey camii, Alaettin tepesinin alt kısmında, 1335’te, Niğde emiri olan Seyfeddin Sungur Ağa tarafından yaptırıldı. Zengin süslemeleri bakımından Selçuklu devri özelliğini devam ettiren bu yapı, düzgün kesme taştan yapılmıştır;mimari bakımdan ilk şeklini kaybetmiştir. Caminin doğu duvarının bitişiğinde Sungurbey türbesi (1335) vardır.

Gündoğdu türbesi, Gündoğduoğlu Ali Nur’a ait olan türbe, 1344’te yapıldı. Kare şeklinde olan yapının doğu cephesinde portal, batı ve kuzey cephesinde birer pencere, güneyde mermer bir mihrap yer alır.

Niğde Karamanoğlu – Osmanlı Eserleri

Şehirde Karamanoğulları devrine ait eserler oldukça çoktur. Şah mescidi, Karamanlı Alaeddin Beyin oğlu Ali Bey zamanında Hacı Muhammed Ağa tarafından yaptırıldı (1413).

Hanım mescidi veya Afifehanım mescidi, Karamanoğlu II.İbrahim Bey zamanında Muradoğlu Hacı Dursun tarafından yaptırıldı (1452). Kıble duvarına paralel iki sahından meydana gelir. Daha önce düz çatıyla örtülüydü. İşlemeli taştan mimberi vardır. Dört köşe minaresinin 1668’de onarım sırasında yaptırıldığı sanılıyor. Akmedrese, Karamanoğulları devrinin anıtsal eserlerinden olan bu yapı, Karaman oğlu Alaeddin Beyin oğlu Alaleddin Bey tarafından kardeşi II.Mehmed Bey’in hükümdarlığı zamanında yaptırıldı (1409).

Osmanlı devrine ait eserler: Dışarı camii veya Hüsamettinpaşa camii. Kitabesi yoktur; fakat XVI. yy .a ait olduğu kabul edilir. Kesme taştan yapılmış kare planlı, tek kubbeli bir yapıdır. Son cemaat yeri vardın Mermer mihrabı süslüdür. Abanoz ağacından mimberi Sungurbey camiinden getirildi. Cami, 1941-1948 yılları arasında müze olarak kullanıldı. Akmedrese’nin müze olmasından sonra tekrar cami olarak kullanılmaya başlandı. Paşa camii veya Muradalipaşa camii, XVII. yy.ın ikinci yarısına aittir. Yıkılan hamamı, türbesi ve çeşmesiyle bir külliye halindeydi. Kesme taştan karakteristik bir Osmanlı yapısı olan cami üç mekanlıdır. Mermerden iki mihrabı vardır. Kiğılı camii, XVIII. yy.a aittir. Hacı Hasan Ağa tarafından yaptırıldı. Kesme taştan tek kubbeli bir yapıdır. Mihrap ve mimber tahtadandır. Bedesten, Tarihi ve kimin tarafından yaptırıldığı belli değildir. Restore edilirken ilk şeklini kaybetmiştir. Dikdörtgen planlıdır. Sağ ve solda 27’şer oda vardır. Niğde’de bunlardan başka şu eserler vardır: Hatıroğlu çeşmesi, İkincitürbe, Dörtayak türbesl, Darüzikir türbesi ve Paşa çeşmesi.

Niğde Gezilecek Yerler

1-Gümüşler Manastırı

2-Niğde Müzesi

3-Narlıgöl Krater Gölü

4-Alâeddin Camii

5-Tyana Su Kemerleri

6-Niğde Kalesi

Ayrıca şehir ile ilgili daha detaylı bilgi almak istiyorsanız  Niğde Belediyesi sitesini ziyaret edebilirsiniz. 

Gümüşler Manastırı
Gümüşler Manastırı

Son güncelleme :

    Yorum Yap