1. Ana Sayfa
  2. Şehir Rehberi
  3. Muş | 49 | Şehir Rehberi

Muş | 49 | Şehir Rehberi

Muş şehir rehberi, Türkiye’nin nüfusa göre 49. şehri,Doğu Anadolu bölgesinin Yukarı Murat Van bölümünde il merkezli şehir ; Şehrin toplam nüfusu 2019 yılı tüik verilerine göre 407.992 ‘dir. Muş ilinin Plaka kodu 49 şehirler arası telefon kodu 0436 dır. Muş ilinin posta kodu 49000, rakımı 1.350 metredir. Ayrıca Muş ilinin kurtuluş günü yıl dönümü olan 30 Nisan da kutlanır(30 Nisan 1917).Şehir kendi adını taşıyan ovanın güney kenarında ve Güneydoğu Toroslar’ın 2 800 m’yi aşan yüksek dorukları önündeki tepelerin yamacında kurulmuştur; yükseltisi, hisar kalıntısı bulunan kale mahallesinde 1.360 m’ye çıkar, ortalarında 1.260 m’ye, aşağı kesimlerinde ise 1.225 m’ye iner (eski haritalarda yanlış olarak 1.500 m). Şehrin önünde uzanan geniş Muş ovasının ortasından geçen Karasu, Muş şehri karşısında ovaya giren Murat ırmağına karışır.

Yazımızda Muş şehir rehberini,ilçe ve mahallelerini, coğrafi özelliklerini, iklim özellikleri ve yeryüzü şekillerini, detaylı şehir tarihini, jeolojik yapısını, kısaca gezilecek yerlerini ve şehir ile ilgili resimleri, Muş hakkında ki bilgileri sitemizde bulabilirsiniz.

Muş Şehri Hakkında Bilgi – Şehir Rehberi

Muş Şehri İlçeleri ve Mahalleleri

Muş ilinde toplam 6 ilçe ve 121 mahalle bulunmaktadır. İlçeleri : 

1-Bulanık

2-Hasköy

3-Korkut

4-Malazgirt

5-Merkez

6-Varto

 

 

Muş İlçeleri
Muş İlçeleri

Muş Şehir Rehberi – Coğrafi Özellikler(İklim,Bitki Örtüsü,Dağları,Ulaşım,Akarsu,Geçim Kaynağı)

Muş ili, Yukarı Murat – Van bölümünde yer alır; Kuzeyde Erzurum, kuzeydoğuda Ağrı, güneydoğuda Bitlis, güneyde Siirt ve Diyarbakır, batıda Bingöl illeriyle sınırlanır.

Muş Fiziki Coğrafya, Dağları

Muş ili toprakları Murat vadisi boyunca sıralanan ve birbirinden dar boğazlarla ayrılmış bulunan ovalar ile bunları iki yandan sınırlayan dal kütlelerinden oluşur. Ovalar arasında Malazgirt, Bulanık, Varto, Liz ovalarıyla bunlara göre çok büyük olan Muş ovası sayılabilir. Eski bir volkanik kütle olan Bingöl dağı (3.150 m) ilin kuzeybatı köşesinde, Hamurpet dağı (2.924 m) kuzey sınırında, Şerafettin dağı (2.544 m) batısında, Güneydoğu Toroslar’ın dik duvarı (Haçreş dağı 2.648 m) güneyde Muş ovasında yükselir.  Bu ovayı Van gölü çukurundan ayıran Nemrut dalı (2 916 m) il sınırlarının doğusunda kalır.

Muş İklim,Bitki Örtüsü,Akarsuları

Muş’un iklimi, karasal sert tiptedir. Kışlar sürekli ve soluk geçer; yazlar çukur alanlarda (özellikle gündüzleri) çok sıcak,  yükseklerde serindir. Yağışlann yıllık ortalama tutan Muş’ta 899 mm, Varto’da 646 mm, Malazairt’te ise 397 mm’dir. Yazlar az yağışlıdır; yağışlar çevresinde toplanır ve kar uzun süre yerde kalır. İlin tabii bitki örtüsünde, yazın kuruyan otluklar hakimdir. Dağ yamaçlarında, 2.000 – 2.500 m arasında orman kalıntılarına, akarsu boylarında söğüt – kavak dizilerine rastlanır.

İlin suları, il topraklarını kuzeydoğu-güneybatı doğrultusundan geçen Murat ırmağı tarafından toplanır. Başlıca kolları Hınıs ve Varto sularıyla Nemrut dağı eteklerinden çıkarak Muş ovasının doğusundan geçen Karasu’dur. ilin tek önemli gölü Bulanık ilçesinin güneyinde yer alan Haçlı göldür (16 km2).

Haçlı-Bulanık Köyü 
Haçlı-Bulanık Köyü

Muş Şehir Tarihi

Muş Adı Nereden Gelmektedir?

Muş’un adı, kaynaklarda farklı şekillerde de geçer. Bazıları, asur baskısından kuzeye doğru kaçan blr İbrani kabilesinin, ovayı sulak ve otlak bulduğu için “Muş” adını verdiklerini kaydeder. Bir başka söylentiye göre de Muşkilerden bir kol buralara kadar gelerek şehrin temellerini atmış ve Muş, adını bu kavimden almıştı. Bir Asur belgesindeki bilgilere göre Muşkiler, Orta Anadolu’da yaşayan Trako-Friglerin öncüleridir. Friglerle birlikte Hitit devletini yıkan Muşkiler, Fırat’ı geçerek asur topraklarına saldırdılar. Bu arada Asul ular ile de ilişki kurdular. Bundan sonra bütün doğu illeri gibi Muş da sırasıyla Urartu, Asur, Ermeni, İran ve roma istilalarına uğradı. Roma devleti ikiye ayrılınca Muş, Bizans’ın payına düştü (395).

Muş’a İslam ordularının gelmesi

İslam orduları Doğu Anadolu’ya girdiği (641) sırada, İslam kumandanlarından İyaz bin Ganın, Bitlis‘e kadar geldi. Habib bin Mesleme, Ahlat ve yöresini aldı (646). Ancak müslümanlar arasında meydana selen halifelik kavgaları sırasında meydana selen emirler tarafından tekrar Doğu Roma İmparatorluğuna verildi. 851 ‘den sonra, Muş, Bağdat krallığının bir parçası durumuna geldi. Zaman zaman müslümanlar şehri ellerine geçirdiler. X. yy.ın ikinci yansı ile XI. yy.ın başlarında Ahlat ve Muş bölgesi Doğu’ya doğru genişleme siyaseti izleyen Bizans ile müslümanlar arasında çatışma alanı oldu. Malazgirt zaferinden (1071) sonra Türk boy ve oymakları doğudan göç ederek Muş ve yöresine yerleştiler.

Muş’ta Osmanlı Dönemi

XI. yy.ın sonlarında Muş ve yöresi Selçuklu hakimiyeti altına alındı. 1101’de Ahlat’a yerleşen Artuk Beyin oğlu Sökmen Kutbi, Muş ve Mardin yöresinde Artukoğlu beyliğini kurdu. Sökmen Kutbi soyu, yörede XII. yy.ın sonlarına kadar hüküm sürdü. Sonra Şah Arman’ın atabekleri, Ahlat ve Muş topraklarını Artukoğullarının nüfuzundan ayırmaya başladılar. 1207’de Ahlat hakimi Eyyubii Melik Evhad Necmüddin, Muş’u kuşattı. 1228’de Celaleddin Harizmşah şehri ele geçlrdl; fakat aynı yıl Erzurum‘da hüküm suren Selçuklu emirine Muş ovasında yenildi ve şehri bırakmak zorunda kaldı. Muş’u XIII. yy.ın ilk yarısında Timur, sonra Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan ele geçirdl. Otlukbeli savaşından sonra (1473) Muş’ta Uzun Hasan’ın hakimiyeti sona erdi. Çaldıran Meydan savaşından (1514) sonra Muş ve yöresi kesin olarak Osmanlıların hakimiyeti altına alındı.

Osmanlı İmparatorluğu yönetiminde Muş, bazen Van eyaletine bağlı bir sancak merkezi, bazen de Bitlis hanlığına bağlı bir nahiye merkezi durumuna geldi XVII. yy .da eski önemini kaybetmeye başladı. Bitlis hanlığından ayrılarak Muş beylerbeyliğine bağllandı. 1794’te İran şahı, Doğu Anadolu’ya saldırdı ve Muş’u yağmaladı. 1795’te İran şahının kışkırtmaları sonunda bölgedeki Bedirhanı ve Muşkin aşiretleri Osmanlı devletine karşı ayaklandılar. Bu ayaklanmanın bastırılması için Reşid Paşa ile Alaeddin Paşanın oğlu Emin Paşa görevlendirildi. Emin Paşa Varto, Hormek, Çiban ve Malazgirt’te Hasannan aşiretlerinden topladığı kuvvetlerle Reşid Paşanın yardımına geldi. Asiler bir süre dayandılar, sonra dağıldılar. 1821’de İran şahı Abbas Mirza, Osmanlı paşalarının birbirlerine düşmesinden yararlanarak Muş ve Bayazıt dolaylarında tekrar harekete geçti ve Muş’u yağmaladı.

Muş’un Kurtuluşu ve Cumhuriyet Dönemi

Emin Paşanın beylerbeyliği zamanında Muş’ta bulunan Yazıcıoğulları ve Hormekli aşiretleri halka zulmetmeye başladılar. Emin Paşa bu iki aşiretle mücadeleye girişti. Mustafa Zeynel yönetiminde bulunan Hormekler, bir ara Kuzıçan’da bulunan Şah Hüseyin’in yanına kaçtılar. Bir süre sonra da affedilerek Kiğı’nın Darabi köyüne yerleştirildiler (1825). Aynı yıl Mustafa Zeynel, Lalan aşireti reisi Ali Ağa ile birlikte Muş’a gelerek Emin Paşayı zıyaret etti. Emin Paşa, Mustafa Zeynel ve aşiretinin, Varto’nun Kasman köyüne yerleşmelerine izin vererek bu Asi aşireti tesirsiz hale getirdi. 1836’da Muş Varto ve Malazgirt yöresinde yaşayan türk aşiretleri arasında tekrar geçimsizlik baş gösterdi. Bu geçimsizlikten yararlanan Ruslar, Pasinler üzerinden bölgeye saldırdı.

Tehlike büyüyünce Türk aşiretleri birbirleriyle barışarak Rus kuvvetlerine karşı koydular ve Rusları yenmeyi başardılar. 1837’do Ayanlığı kaldıran II.Mahmud Muş ve çevresinde Emin Paşanın hakimiyetine de son verdi. XIX. yy.ın sonu ve XX. yy.ın başında Muş ve yöresi, yabancıların kışkırtmaları sonunda isyan eden ermeni taşnaklarının hareket alanı oldu. 1894’teki Sasun ayaklanmasından sonra Osmanlı hükumetinin isteği üzerine Erzurum‘da bulunan Fransız, İngiliz ve Rus konsolosları Muşta toplandılar. 1901’de Muş ovasında ermeni çeteleri faaliyette bulundu. Bunlar üstüne gönderilen hükumet kuvvetleri, Ermenileri etkisiz duruma getirdi. 1905’te de şehir ve çevresinde meydana gelen ,çarpışmalar bölge için zararlı oldu.

1914’te Birinci Dünya savaşına katılan Osmanlı devleti doğuda Rusların saldırısına uğradı (1915). Ruslar Eleşkirt ve Pasinler üzerinden Muş’a indiler. Bu sırada şehir halkı büyük sıkıntıya düştü. Malazgirt ve Bulanık, Ruslar tarafından alınınca halk, Elazığ ve Diyarbakır illerine göçmek zorunda kaldı. 1916 Temmuzunda Türk birlikleri Ruslara karşı taarruza geçti. Ruslar Murat ötesine çekildiler. Bunun üzerine YÜrk birlikleri Kurtik üzerinden Kale mahallesine girdiler. Ancak, Ruslar kısa bir süre sonra türle birliklerini  hazırlıksız oldukları bir sırada yakaladılar; Ani rus saldırısına karşı koyamayan Türk birlikleri Muş’u bırakmak zorunda kaldı. 1917’de Muş, Rusların elinden tekrar alındı. Bir yıl sonra da Muş’taki Ermeniler kitleler halinde Rusya’ya göçtüler. Cumhuriyetin kuruluşundan sonra Rus saldırıları sırasında harap duruma gelen şehir, onarılmaya başlandı. Cumhuriyetin ilk sayımında Muş 4.227 nüfuslu bir kasaba durumuna düşmüştü. Bu sayı önce yavaş bir artma ile 1955’te 10.888, 1965’te 15.687 oldu ve 1990’da 40.000’i geçti.

Muş Tarihi Eserler Tarihi Yerler

Muş şehrinin, kuruluşundan bu yana geçirdiği istialar sanat eserlerini yok etmiştir. Bugün şehirde sanat tarihi bakımından değerli pek az eser vardır. Bunlar Selçuklu, Osmanlı ve Ermenilere aittir. Selçuklulardan kalma Aslanlı han bugün harap bir durumdadır. Osmanlı devrine ait olanlar: Ulucamil (veya Şeyhmuhammetmagrıbi camii) ve Hacışeref camii. Bunlardan Hacışeref camii; sade bir yapıdır. Minaresinin zarifliğiyle dikkati çeker. Ulucami’nin esasının kilise olduğu söylenir. Fakat üslup özellikleri bakımından Osmanlı eseri olduğu anlaşılmaktadır.

Osmanlılara alt en önemli eser XVIII. yy.ın ortalarında Muş valisi Alaeddln Bey tarafından yaptırılan Alaeddin bey külliyesi’dir. Cami, medrese ve aşhaneden meydana gelir. Külliyenin öteki kısımları yıkılmış, bugün sadece cami ayakta kalmıştır. Caminin renkli taşlarla süslü olan minaresi ilgi çekicidir. Muş’ta Ermenilerden kalan tek eser merkez ilçeye bağlı Yaygın bucağı yakınlarında Şerafettin dağları üzerinde Surpkarabet manastırı veya Çengellikilise’dir. Bu kilise ermeni devri kabartmaları bakımından ilgi çekicidir. Aynca yapının, yılın her gününü belli eden 360 odası vardır. Muş’un en önemli eseridir. Şehirde Cumhuriyetten sonra geniş bir imar faaliyetine geçilmiş, modern binalar ve parklar yapılmıştır.

Muş Gezilecek Yerler

1-Muş Kalesi

2-Malazgirt Kalesi

3-Haçlı-Bulanık Köyü 

4-Ceyhan Eğlence Merkezi

5-Tarihi Murat Köprüsü

6-Sineport

Ayrıca şehir ile ilgili daha detaylı bilgi almak istiyorsanız  Muş Belediyesi sitesini ziyaret edebilirsiniz.  

Muş Kalesi
Muş Kalesi

Son güncelleme :

    Yorum Yap