1. Ana Sayfa
  2. Şehir Rehberi
  3. Gaziantep | 27 | Şehir Rehberi

Gaziantep | 27 | Şehir Rehberi

Gaziantep şehir rehberi ,Türkiye’nin nüfusa göre 9. sırada olan,  Güneydoğu Anadolu bölümünde il merkezli şehir; Şehrin toplam nüfusu 2019 yılı tüik verilerine göre 2.028.563‘dir. Gaziantep ilinin Plaka kodu 27, şehirler arası telefon kodu ise 0342 dir. Gaziantep ilinin posta kodu 27000, rakımı 850 metredir. Ayrıca Gazintep ilinin kurtuluş günü yıl dönümü olan 25 Aralık ta kutlanır(25 Aralık 1921).Gaziantep, eski adıyla Ayıntab, halk arasında Antep, 6 şubat 1921’de Türkiye Büyük Millet meclisinin çıkarttığı 93 sayılı kanuna göre Gazi Ayıntab (Gaziantep).

Şehir, Güneydoğu Anadolu bölgesinin Akdeniz bölgesine komşu kesiminde, Gaziantep yaylası adı verilen ve yükseltisi kuzeybatıdan güneydoğuya, Fırat vadisine doğru alçalan dalgalı düzlükler üzerinde kurulmuştur; yükseltisi alçak semtlerde 800, orta kesimde 850; kalenin bulunduğu yerde de 910 m’dir. Gaziantep kara yollarıyla otoban vasıtasıyla Urfa’ya, Narh üzerinden Maraş’a, Fevzipaşa üzerinden Adana ve Antakya’ya, Kilis üzerinden Halep’e , ayrıca Besni üzerinden Adıyaman’a bağlanarak önemli bir düğüm noktası meydana getirir. Yazımızda Gaziantep şehir rehberini,ilçe ve mahallelerini, coğrafi özelliklerini, iklim özellikleri ve yeryüzü şekillerini, detaylı şehir tarihini, jeolojik yapısını, kısaca gezilecek yerlerini ve şehir ile ilgili resimleri, Gaziantep hakkında ki bilgileri sitemizde bulabilirsiniz. 

Gaziantep Şehri Hakkında Bilgi – Şehir Rehberi

Gaziantep Şehri İlçeleri ve Mahalleleri

Gaziantep ilinde toplam 9 ilçe ve 781 mahalle bulunmaktadır. İlçeleri : 

1-Araban

2-İslahiye

3-Karkamış

4-Nizip

5-Nurdağı

6-Oğuzeli

7-Şahinbey

8-Şehitkamil

9-Yavuzeli

Gaziantep İlçeleri
Gaziantep İlçeleri

Gaziantep Şehir Rehberi – Coğrafi Özellikler(İklim,Bitki Örtüsü,Dağları,Ulaşım,Akarsu,Geçim Kaynağı)

Güneydoğu Anadolu ve Akdeniz bölgeleri üzerinde ve Suriye sınırında yer alan il toprakları güneybatıda Hatay, batıda Adana, kuzeyde Maraş ve Adıyaman, doğuda (Fırat vadisiyle ayrıldığı) Urfa illeriyle kuşatılmıştır, güneyde Suriye topraklarıyla sınırlanır.

Gaziantep Fiziki Coğrafya – Dağlar

Yüzey şekilleri bakımından Gaziantep ili toprakları doğuda Fırat ırmağının geniş vadisiyle Urfa yaylasından ayrılan ve batıda dağlık bir· kenarla sona eren dalgalı düzlükler görünüşündedir. Batıdaki dağlık kenar Maraş-Antakya çukuruna dik bir yamaçla iner ve en çok 1.495 m’ye kadar çıkar (Suf dağı). Maraş-Antakya çukurunun orta kesimi Gaziantep ili sınırları içinde kalır ve daha batıda Amanos dağlarının dik kenarı yükselir. Gaziantep yaylası güneydoğuya doğru alçalır ve düzleşir; arasına Oğuzeli (Tilbeşar), Araban, Barak ovası gibi düzlükler girer.

Gaziantep İklim,Sıcaklık

Gaziantep ili iklimi,il toprakları Akdeniz iklimi etkisi altında bulunmakla birlikte, denizden uzaklaşıldıkça, özellikle dağların siperi altında karasal etkilerin arttığı görülür. Zeytin ağacının daha çok güneyde ve doğuda vadi yamaçlarında yer tutması da Akdeniz etkilerinin ne yönde değiştiğini göstermeye yeter. İl topraklarında merkezi bir durumda bulunan Gaziantep şehrinde yapılan uzun süreli gözlemlere göre en soğuk ve en sıcak ayların ortalama sıcaklıkları : 2°5 C ve 27°2 C; bu ayların en düşük ve en yüksek sıcaklıkları -17°5 C ve 42°8 C’tır. Gözlem süresi içinde yılda ortalama 56,9 gün sıcaklık 0°C’ın altına düşmekte, yazın ise 100,9 gün
30°C’ın üstüne çıkmaktadır. Buna göre, Gaziantep’te yazların çok sıcak geçtiği, kışların ise oldukça soğuk olduğu anlaşılır. Kilis ve lslahiye’de yazlar yine çok sıcak (ortalama 27°7 ve 27°9 C), fakat kışlar daha ılıktır (4°6 ve 5°2 C).

Yağışlara gelince, Gaziantep’in 34 ytllık gözlemler ortalaması 549,5 mm’dir; buna yakın süre için Kilis’te 541 mm. fakat Islahiye’de 845 mm’dir. Buna karşı yüzey şekilleri daha silik yerlerde (Nizip 450 . mm), Fırat vadisinin çukur zemininde yağışlar daha düşüktür (Birecik 351 mm). Yağış rejimine gelince, yağışların en çok kış aylarına düştüğü, her yerde yazların kurak geçtiği söylenebilir. Gaziantep yağışlarının mevsimlere dağılışı şöyledir (yüzde ile) kış 44, il kbahar 27, yaz 2, sonbahar 17. Yağışlı günler ortalama sayısı 76,4 gün (Kilis: 67,5, tsliihiye: 83,9 gün), kar yağışlı günler ortalama sayısı 4,8 ve kar örtüıü günler sayısı J0,4 (Kilis ve Islahiyede daha az) gündür.

Gaziantep Bitki Örtüsü

Gaziantep bitki örtüsü, Tabii bitki örtüsü bakımından Gaziantep ilinde step görünüşü hakimdir. Ancak toprağı geçirimli bazı dar kesimler dışında bu ağaçsız görünüşün insanların yüzyıllardan beri yaptıkları tahripler sonucu meydana gelmiş olduğu söylenebilir. Bugünkü durumda ağaçsı bitkiler (çoğu çalılık ve kısmen maki) memleket yüz ölçümünün beşte birine yakın yer kaplamaktadır. Akarsular genellikle dağlık alanlardan doğarak ya Fırat’a (Karasu, Merzimen, Nizip ve Sacur çayları), Arnik gölü ve Asi ırmağı aracılığıyla Akdeniz’e (Fevzipaşa önlerinden doğan Karasu ile Kilis batısından geçen Sabun ve Afrin çayları) veya Halep önünden geçip göle (Balık suyu, sonraki adı Kuvayk) dökülür. Genel olarak bu akarsular doğdukları kesimde bol sulu oldukları halde, beslenme sonucunda, akış yönünde zayıflar. Maraş – Antakya ovasında Amik gölü (Karagöl) adlı geniş bir sığ göl vardır.

Gaziantep Geçim Kaynağı

Gaziantep geçim kaynağı tarımsal olarak ,Ekili yerlerin çoğu tahıl türlerine ayrılmıştır. En çok buğday ,arpa , daha az olarak da mısır ve pirinç ekilir. Kuru sebzelerden en çok mercimek ekilir. Patates ekimine önem verilmez . Sanayi bitkilerinden en çok pamuk , pancar, tütün (hasankeyf tipi), susam, keten tohumu,ayrıca kavun-karpuz ekilir.Gaziantep ilinde varlığı bilinen madenlerden krom, manganez, amyant ve demir üzerinde durulmaktadır. Petrol araştırmaları yapılmıştır. Bu araştırmalar sırasında Kilis yöresinde fosfat yataklarına da rastlanmıştır. Sanayi bakımından çeşitlilik vardır. Ayrıca Gaziantep ilinde havaalanıda vardır. 

Çingene Kızı - Zeugma Müzesi
Çingene Kızı – Zeugma Müzesi

Gaziantep Şehir Tarihi 

Gaziantep Adı Nereden Gelmektedir?

Şehrin kurulduğu yerde bulunan mağaralarda tarih öncesine ait birtakım çanak çömlek kalıntıları bulunmuş olmakla birlikte buranın ilkçağdaki durumu hakkında bilgi yoktur. Bu çevrede ad bırakan antik yerleşmenin Gaziantep’in 10 km kuzeyinde, şimdiki Dülük köyü yakınında bulunan Dolikhe olduğu bilinir. Eskiçağ ve Ortaçağda bölgeye Fırat yoluyla Mezopotamya’dan gelen kervanların bu ırmağın vadisindeki Apamca (Birecik) ile Germanikeia (Maraş) arasında önemli bir konak yeri olarak kabul ettikleri Dolikhe’nin ünlü Baal tapınağının dini bir merkez olmasından geliyordu.Gaziantep adının nereden geldiği ise,  Ortaçağ Bizans kaynaklarında Dolikhe’nin adı Tolupa’ya çevrildi, Araplar da buraya Dalük adını verdiler. Türkçedeki Dülük adı bundan türemiştir. Ayıntab adına ilk olarak Haçlı seferlerine ait kroniklerde rastlanır. Haçlılar şehrin adından Hamptam, Ermeniler de vekayinamelerinde Anthaph olarak bahsederler. Burasının Ortaçağda Dülük’e bağlı bir yerleşme alanı olduğu öne sürülebilir.

Gaziantep Şehir Tarihi – İlkçağ-Osmanlı

Şehirde ilk askeri tesisleri Bizans imparatoru Justinianus yaptırdı. Gaziantep stratejik bakımından Dülük’e oranla daha önemli bir mevkide bulunmasına rağmen, Türkler ge­linceye kadar büyük bir dini merkez olan Dülük’ün yanında ikinci planda kaldı. Türklerin hakimiyetinden ve islamlığın bölgede yayılmasından sonra Gaziantep’in Dülük’e nazaran önemi arttı. Gaziantep ve çevresi uzun bir tarih boyu Emevi, Abbasi ve Türk müslüman devletleri ile Bizans ve Haçlılar arasında cereyan eden savaş ve mücadelelere sahne oldu.

Harun-ür-Reşid şehir kalesini onartarak burayı Sügur’da, Dülük’e bağımlı bir mevzi yaptı (782). Daha sonra Türklerle haçlı Franklar arasında, şehrin önünde yapılan savaşta Türkler büyük başarı kazandılar. Bozguna uğrayan Kudüs kralı Baudouin Gaziantep’e sığındı. Baudouin, çok geçmeden burasını vire (görüşme, müzakere) ile Nureddin Mahmud Zengi’ye teslim etti. Nureddin de şehri Humus’a karşılık Şirguh’un oğlu Nasreddin Muhammed’e verdi. Çok geçmeden Gaziantep tamamen Melik Nasır’ın hakimiyeti altına girdi.

Eyyubiler zamanında olsun, Memlükler zamanında olsun Gaziantep büyük bir gelişme gösterdi. Melik Salih şehir kalesini yeniden onarttı; ayrıca cami, medrese, köşk ve bahçeler yaptırdı; şehir kısa sürede bir sanat  ve kültür merkezi haline geldi. Moğol istilası bu gelişmeyi az da olsa engelledi (1270). 1273’te Mısır hükümdarı Baybars tarafından,.Moğolların elinden alınan şehir bundan sonra bir süre Dulkadiroğullarının kendi aralarında yaptıkları mücadelelere sahne oldu. Bunlar arasında Emir Süli (1386-1393),Mintas ve Timur Boğa bir hayli zorladılar. Sultan Berkuk’un kumandanlarından Nasirüddin bu üç Dulkadiroğlunu şehirden kovdu. Daha sonra Timur’un (1400), Irak hükümdarı Karayusuf’un (1420), sonra Dulkadıroğullarının hakimiyetine geçti. Osmanlı-Memlük çekişmesi sırasında bir ara Memlüklerın eline geçen Ayıntab 1516’da kesin olarak Osmanlı hakimiyetine girdi; önce Maraş eyaletine sancak merkezi olarak bağlandı, 1918’de Halep eyaletinin kaza merkezi oldu.

Gaziantep Şehir Tarihi – Evliya Çelebi Gaziantep’te

Ayıntab’dan bahseden kaynaklar burayı bağlık bahçelik, çarşısı zengin güzel bir şehir gibi tanımlarlar; Evliya Çelebi, şehri 1648 ve 167 l ‘de gezmiş, ikinci gelişinde burayı daha büyümüş bularak Ayıntab’ı 8.000’den fazla evli, 140 cami, mescit ve medreseli, üstü örtülmüş çarşılı bir şehir olarak anlatır. Ayni, şehirde, medreselerin çokluğu sebebiyle buraya Küçük Buhara denildiğini de söyler.

Ayıntab,1839 yazında Nizip savaşından sonra Mısırlıların eline geçti ve bir süre onlarda kaldı . 15 Ocak 1919’da, Mondros mütarekesinden sonra şehir İngilizler tarafından işgal edildi ve 25 ekim 1919’da fransızlara verildi. Bundan sonra Ayıntaplılar ile Fransızlar ve onların kullandıkları ermeni milislerine karşı sürekli çatışmalar, hatta savaşlar oldu. Şehri koruyan Şahin Bey (üsteğmen Said Efendi) 25 mart 1920’de öldürüldü. Daha sonra Kılıç Ali Bey, onun ardından yarbay İrfan Bey Ayıntab’da Fransızlara karşı savaşa devam ettiler. Ağustos ayında şehri kuşatan Fransızlar ile kanlı savaşlar sürdürüldü. 20 Kasım 1920’de Fransızlar 20.000 kişilik büyük kuvvetlerle 2.000 kişiden az türkün koruduğu Ayıntab’ı iyice sıkıştırdılar, topa tuttular; tahrip edilmiş şehir 10 ay 9 günlük bir direnmeden ve 7.000 can kaybından sonra Fransızlara teslim oldu (8 şubat 1921). Direnmenin son günlerinde şehre Gaziantep adı resmen verildi. Gaziantep Fransızlarda çok kalmadı.

Londra uzlaşmasında (15 mart 1921) bu dolayların Türkiye’ye geri verilmesi kabul edildi. Ankara Antlaşmasıyla da (29 ekim 1921) bu geri verme kesin şeklini aldı ve 25 aralık 1921’de son Fransız kuvvetleri de şehri terk elti. Gaziantep 1924’te kabul edilen kanun ile il merkezi yapıldı. Gaziantep Türk kültürüne hizmet elmiş sayısız bilgin, yazar, şair ve devlet adamının yetiştiği bir ildir. Bunlar arasında Mütercim Asım, Mustafa Said, şair Munip ve Münif Paşa, Ayni Hüseyin, Ayni Bedreddin Mahmud sayılabilir.

Gaziantep Şehir Tarihi – Yıllara Göre Nüfus 

Ayıntab’ın nüfusu XIX. yy. sonlarında 43.000 olarak (30.000 ‘i Müslüman, çoğunlukla Türk; Hristiyanların çoğu ermeni); XX. yy.ın başlarında da 50.000’i geçtiği tahmin ediliyordu. Birinci Dünya savaşı yıllarında çok sarsılan şehir, Milli Mücadele sonlarında önemli nüfus kaybına uğramıştı. 1927’de yapılan birinci nüfus sayımında 39.571 olarak tespit edilen nüfus, 1935’te 50.000’i aştı (50.965); 1950’de 71.887; 1955’le 96.678; 1990’da 821.121 oldu. Gaziantep nüfusundaki artışın hızlanması demir yolunun bu şehre gelmesi (1953) ve şehrin güzel yollarla çevreye bağlanmasıyla yakından ilgilidir.

Gaziantep -Günümüzde
Gaziantep -Günümüzde

Gaziantep Şehri Tarihi Eserleri ve Tarihi Yerler | Şehir Rehberi

Gaziantep’in kuruluş yerinin seçilmesinde, en yükseği üzerinde kalenin bulunduğu tepeler rol oynamış, hatta bu tepeler, belki tarih öncesi devirlerde, mağaralarıyla insan sığınağı işini de görmüştür. Şehir, kale tepesinin yamaçlarında ve çevresinde, daha küçük tepelerin sırtında inişli-yokuşlu bir zemin üzerine kurulmuştur; şehrin  eski çekirdeği olan kesimlerde evler taş yapılı ve düz damlıdır; son yıllarda geniş caddeler boyunda modern şekilde, kiremit damlı binalar yapıldı; şehir, kuzeyindeki demir yolu istasyonu ötelerine doğru yayıldı.

Gaziantep, tarihi eserler bakımından oldukça zengindir. Bizans devrine ait ünlü Antep kalesi dışında diğer eserler Türk Memlükleri ile Osmanlı Devletinden kalmadır. Bizans imparatoru Justinianus tarafından yaptırılan ve 36 kulesi olduğu bilinen Gaziantep kalesi, Memlükler devrinde Sultan Kayıtbay ve Osmanlı devrinde de Kanuni Sultan Süleyman tarafından tamir ettirildi. XV. yy. başlarında, Osmanlı idaresine girmeden önce Gaziantep’te 129 cami, 15 medrese, 20 hamam ve birkaç da saray vardı .Bugün Gaziantep’teki eserlerin en eskisi Türk Memlükleri devrine ait olan 1357 tarihli Boyacı camii‘dir. Osmanlılardan kalan Ömeriye, Alinacar ve Eyüboğlu camilerinin orijinal şekilleri Memlükler devrine aittir.

Gaziantep Camileri

Hemen hepsinin yapımında kesme taş kullanılan Gaziantep camileri plan ve süsleme bakımından farklıdır. Kozluca camii, Yenicami, Kılınçoğlıı camii, Bekirbey camii, Eyşebaca camii, Pazaryeri mescidi planı bakımından tek netli camiler grubuna girer. Üzeri tonozla örtülü olan bu camilerin bazılarına son cemaat yeri eklenmiştir.

Genellikle dik dörtgen planlı ve son cemaat yeri de bulunan iki nefli yapılar grubunda, duvarlarda kademeler yapan nişler kullanılmış ve bu nişlerin içine pencereler yerleştirilmiştir.Örtü şekli çapraz tonozlarladır, nefleri payeler ayırır. Bu tip yapıların en eski örneği Alımetçelebi camii’dir. Bu caminin güney tarafında iki yapı grubundan meydana gelen medrese binası, camiye değişik bir durum kazandırmıştır. Aynı gruba giren Alinacar camii de geniş avlusu, avlunun kuzeyinde bulunan revak şeklindeki su tesisleri ve avlunun ortasındaki minaresiyle ilgi çekicidir. Ömerşeyh, Kozanlı, Handaliye,Alabey, Hacınasır, Eyüboğlu, Esenbek ve Karagöz camileri de bu gruba girer. Bunlar arasında Hacınasır camii, burrnalı minaresi, Handaliye, Eyüboğlu ve Esenbek camileri de portal süslemeleri bakımından önemlidir. Handaliye camiinin diğer bir ö­nemi de minaresinin şerefesi altında XVI. yy. İznik çinileri bulunmasından ileri gelir.

Gaziantep camileri içinde sanat tarihi bakımından mihrap önü kubbeli yapılar olarak adlandırılan bir grup camide ise dörtgen plan şeması görülür; bu camilerde netleri payeler ayırır, örtü çapraz tonozlarla sağlanmıştır ve mihrap önü kubbe ile örtülüdür. Bu grup yapıları arasında memlük eseri olan Boyacı camii ile, Ömeriye, Ağa, Tahtalı, Karatarla ve Nurimehmetpaşa camileri sayılabilir. Bunlar arasında Boyacı, Tahtalı ve Ağa camilerinin portallari siyahbeyaz taş dizileriyle süslüdür; Boyacı camii, mimberinin Gaziantep’te ahşap işçiliğinin en eski örneği olması bakımından önemlidir. Burada on iki kollu yıldızların meydana getirdiği geometrik geçmeler görülür. Karatarla camiinin ise minaresi burmalıdır.

Gaziantep Diğer Grup Camiler ve Medreseler

Çok bölümlü bir örtü şekli gösteren ve başka bir gruba giren camiiler de Bostancı ile Hüseyinpaşa camileri’dir. Bunlar iki nefli ve mihrap önü kubbeli yapıların değişik şekillerini gösterir. Bostancı camiinin başka bir özelliği de portaldaki köşe sütuncukları ve mukarnaslı van nişleridir. Bu bakımdan Gaziantep camileri içinde tek örnek sayılır. Sayıları dört tane olan merkezi planlı yapılar grubunun bir örneği olan Alidda camii, tromplu tek kubbelidir. Kuzey cephesinde, bir siyah bir beyaz kesme taş dizilerinden meydana gelen taş işçiliği görülür. Minaresinin Dulkadiroğlu beyliğinin bugün Gaziantep’teki tek eseri olması bakımından önemlidir. Ayrıca Mevlevihane veya Tekke camii, Şirvani vo Şeyhfetullah camileri de bu gruba girer.

Bunlar arasında Şeyhfetullah camii ve yanındaki tekke, aralarındaki tek bir payeden gelişen örtü şekliyle Anadolu Türk mimarisinin az görülen örneklerinden biri olması yanında, döşemeleri ve taş işçiliği bakımından da ilgi çekicidir. Mukarnaslı portal alınlığı, palmet, rumi ve kıvrık dal motifleriyle süslü pencere alınlıkları önemlidir. Portal önündeki döşemede bir yıldızdan çıkan geometrik süslemeler görülür. Mihrap ve mimberin yapımında beyaz ve kırmızı mermer kullanılmıştır. Bu camiler dışında Gaziantep’teki sanat eserleri arasında pazar yerindeki mescit ile Pişirici mescidi ve Ramazaniye medresesi ile Mevlevihane de sayılabilir.

Gaziantep Gezilecek Yerler

1-Zeugma Mozaik Müzesi

2-Rumkale

3-Gaziantep Hayvanat Bahçesi

4-Gaziantep oyun ve oyuncak müzesi

5-Elmacı Pazarı

6-Gaziantep Savaş Müzesi

Eğer yolunuz Gaziantep’e düşer ise mutlaka katmer ve Antep baklavası yemenizi tavsiye ediyoruz.Ayrıca şehir ile ilgili daha detaylı bilgi almak istiyorsanız Gaziantep Belediyesi sitesini ziyaret edebilirsiniz. 

Zeugma Müzesi - Gaziantep
Zeugma Müzesi – Gaziantep

Son güncelleme :

    Yorum Yap