1. Ana Sayfa
  2. Şehir Rehberi
  3. Çanakkale | 17 | Şehir Rehberi

Çanakkale | 17 | Şehir Rehberi

      Çanakkale şehir rehberi, Türkiye’nin nüfusa göre 39. şehri, Marmara bölgesinde bulunan il merkezli şehir ; Şehrin toplam nüfusu 2019 yılı tüik verilerine göre 540.662‘dir. Çanakkale ilinin Plaka kodu 17 şehirler arası telefon kodu ise 0286 dır.Çanakkale ilinin posta kodu 17000, rakımı 3 metredir.Ayrıca Çanakkale ilinin kurtuluş günü yıl dönümü olan 26 Kasım da kutlanır(26 Kasım 1922).Orta tonajlı yolcu vapurlarının yanaşmasına elverişli iskeleye sahiptir.Çanakkale şehrinde savaş hatıraları, anıtlar, önemli arkeolojik kalıntılar, konservecilik, şarapçılık, çanak çömlek yapımı bakımından çok önemlidir. Yazımızda Çanakkale şehir rehberini,ilçe ve mahallelerini, coğrafi özelliklerini, iklim özellikleri ve yeryüzü şekillerini, detaylı şehir tarihini, jeolojik yapısını, kısaca gezilecek yerlerini ve şehir ile ilgili resimleri, Çanakkale hakkında ki bilgileri sitemizde bulabilirsiniz. 

Çanakkale Şehri Hakkında Bilgi – Şehir Rehberi

Çanakkale Şehri İlçeleri ve Mahalleleri

Çanakkale ilinde toplam 12 ilçe ve 81 mahalle bulunmaktadır. İlçeleri : 

1-Ayvacık

2-Bayramiç

3-Biga

4-Bozcaada

5-Çan

6-Eceabat

7-Ezine

8-Gelibolu

9-Gökçeada

10-Lapseki 11-Merkez 12- Yenice

Çanakkale İlçeleri
Çanakkale İlçeleri

Çanakkale Şehir Rehberi – Coğrafi Özellikler(İklim,Bitki Örtüsü,Dağları,Ulaşım,Akarsu,Geçim Kaynağı)

Çanakkale Fiziki Coğrafyası , Dağları

     Çanakkale boğazının en dar yerinde (Kilitbahir’e uzaklığı 1,5 km’den az), Kocaçay ağzının kuzeyinde kurulu olan şehir, kıyıda bir şerit gibi uzanır, vadi boyunca içeriye doğru sokulur. Cumhuriyet devrinde yapılan düzenli yollar şehri çevresine halen bağlar: Edremit üzerinden İzmir’e (335 km), Çan üzerinden Balıkesir’e (212 km), Lapseki üzerinden Bursa’ya (305 km), motorlarla Kilitbahir’e ve araba vapuru ile Eceabat’a geçilerek Gelibolu-Keşan üzerinden Edirne’ye (230 km) ve İstanbul’a (337 km).

      XIX. yy. sonlarında 11.000 olarak bilinen şehir nüfusu, askeri tedbirler ve yığınaklar sebebiyle Birinci Dünya savaşı yıllarında 24.000’e yükselmiş, Cumhuriyet devrinde yapılan ilk sayımda 8.515’e inmiş, İkinci Dünya savaşında 22.900 olmuş (1945), tekrar azalarak 12.000’in altına düşmüştü (1950); bundan sonra normal artış hızıyla 50.000’in üstüne çıktı.Şehrin toplam nüfusu 2019 yılı tüik verilerine göre 540.662‘dir

      İl toprakları boğazın Anadolu yakasında batıya doğru uzanır, Rumeli yakasında Gelibolu yarımadasını kapsar; boğaz ağzının güneyinde bulunan iki Ege adası da (İmroz ve Bozcaada) Çanakkale ilinin sınırları içinde yer alır. Asya kesiminde boydan boya Balıkesir iline komşu olan Çanakkale ili, Avrupa kesiminde Edirne ve Tekirdağ illeri ile sınırlanır. Güney ve batıda Ege denizi, kuzeyde Marmara denizi ile kuşatılır; Çanakkale boğazı da il toprakları arasından geçer. Yüz ölçümü 9.737 km (Asya kesimi 8.112, Avrupa kesimi 1.296. adı geçen iki ada 329 km2).

Çanakkale Yüzey Şekilleri

      Çanakkale ili genellikle engebeli topraklardan oluşmuştur. İlin en yüksek kesimi güneyde Balıkesir ili sınırında yükselen Kaz dağındadır (1.774 m). Vadilerle yarılmış yerey, buradan kuzey ve kuzeydoğuya doğru alçalır. Başlıca yükseltiler güneyde Kocakatran dağı (1.050 m), doğuda Hodul dağı, orta kesimde Karadağ’dır (879 m). Gelibolu yarımadası dik yalıyarlarla denize iner. Tepeler arasında ovalar yer alır: en önemlileri Menderes çayı boyunda Bayramiç ve Ezine ovaları ile bu çayın aşağı kesiminde Kumkale-Truva arasındaki ova, kuzeyde Kocabaş çayı ağzında Biga ovası, Avrupa kesiminde Gelibolu yarımadasıyla Kozudağı (725 m) arasına Saros körfezinin uzantısı gibi giren Evreşe (Kadıköy) ovasıdır.

Çanakkale İklim ve Sıcaklık

       Çanakkale ili topraklarındali iklim, Marmara bölgesindeki geçit karakterini yansıtır. Kıyılarda Akdeniz iklimi hüküm sürerse de, yazlar Akdeniz ve Ege kıyıları kadar sıcak değildir, kış aylarında ise Balkan yarımadası üzerinden gelen soğuk hava bu kıyıları etkiler ve sıcaklık sıfırın altına daha sık düşer. İç kısımlardaki yüksek alanlarda yazlar daha serin, kışlar daha soğuk geçer. Yağışlar Kaz dağının yüksek kesimlerinde yılda 1 m’yi geçerse de kıyılarda 600-800 mm kadardır. Kar yağışları Ege kıyılarındaki kadar seyrek değildir (kar yağışlı günlerin yıllık ortalaması 4.5 gün). En soğuk ayın ortalama sıcaklığı 6°0, en sıcak ayın ki 24°7’dir.

Çanakkale Bitki Örtüsü,Akarsular ve Geçim Kaynağı

        Çanakkale ilinin bitki örtüsü, orman arazisi il yüz ölçümünün yüzde 50’sini bulur. Ancak, yüzyıllar boyunca yapılan baltalama ve yakmalar yüzünden eski ormanların büyük bir kısmı ortadan kalkmıştır.Alçak kesimlerde Akdeniz iklimine has kışın yaprak dökmeyen çalılar ve bodur ağaçlar, orta yüksekliklerde yayvan yapraklı ve karmaşık ormanlar, daha yükseklerde ise iğne yapraklılar yaygındır. Ova zeminleri, tarım ve orman tahribi yüzünden step özelliği gösterir.

       Çanakkale şehrinin Asya toprakları üzerinden geçen başlıca akarsular, güneydoğudaki Kaz dağından doğarak kuzeybatıya (boğazın güney ağzı yakınında denize dökülen Küçük veya Eski Menderes çayı) veya kuzeyduğuya (Marmara’ya dökülen Kocabaş çayı) yönelir. Bu akarsulardan başka, Ege denizine dökülen Tuzla çayı, Çanakkale boğazına dökülen Kocaçay (Sarıçay), Pirgos çayı sayılabilir. Ayrıca Saros körfezine Evreşe ovasından dökülen Kavak çayı da anılmalıdır. Hepsinin rejimleri düzensiz, suları yazın çok cılızdır. Çanakkale şehrini Kocaçay’ın zararlarından korumak için Atıkhisar barajı yapılmıştır. Saros körfezinden basık bir setle ayrılmış Suvla gölü dışında Çanakkale ilinde anılacak göl yoktur.

Çanakkale Geçim Kaynağı

      Çanakkale ilinde yaşayan halkın başlıca geçim kaynağı tarım ve hayvancılıktır. Denizleri birbirine bağlayan boğaz balıkçılığının gelişmesi bakımından büyük imkanlar hazırlar. İldeki maden yataklarından bir kısmı işletilmektedir. Sanayi pek gelişmemiştir.

     Ekili dikili alanların yüzde 86’sı tarla, geri kalan yüzde 14’ü zeytinlik, bağ, meyvecilik ve sebze bahçesi kategorisine ayrılır. Ekili olanlardan da yüzde 73’ü tahıl tarlalarıdır: buğday, yulaf, arpa,mısır, Pirince daha az yer verilir. Baklagillerden en çok bakla , daha az olarak nohut , fasulye , bezelye, mercimek ve fiğ ekilir. Patates ekimi oldukça geridir . Sanayi bitkileri arasında pancar , ayçiçeği, tütün, pamuk, keten tohumu, susam, kolza sayılabilir. Sebzecilik yaygındır; özellikle domates yetiştirilir. Meyve türleri arasında elma, armut,şeftali, erik, ayva, ceviz, badem, dut ve kiraz sayılabilir.

     Hayvancılık konusunda, evcil hayvanların türleri şöyledir: koyun  dağlık kesimlerde dağlıç, kıyıda kıvırcık; İmroz’da ayrı bir soyu, kıl keçisi, sığır ( ırk;Plevne soyu, Montafonlaştırma denemeleri), manda, tavukçuluk, arıcılık ve balıkçılık oldukça yaygındır.Yeraltı zenginlikleri bakımından önemli bir faaliyet görülmez. Birkaç yerde linyit yatakları işletilir.

Çanakkale Şehir Tarihi – Şehir Rehberi

Çanakkale Tarihi – Şehrin Kuruluşu

     Çanakkale şehir rehberi yazımızda yerelde ilk belgelere bakıldığında,  Çanakkale bölgesinde ilk yerleşme, kalıntılardan anlaşıldığına göre M.ö. IV. bin yıldan itibaren başladı. O devrin izlerini taşıyan Truva kalıntıları, üst üste yapılmış dokuz tabakadan (Şehirden) meydana gelir. Truva, M.ö. Ill. bin yıl başlarından (Erken Bronz çağı) Romalılar devrine kadar devamlı bir yerleşme merkezidir. Burada, Bronz ve Demir çağlarına, Klasik çağlara olduğu gibi, Aka, Selçuklu ve Osmanlı yerleşmelerine ait çeşitli buluntulara da rastlanır.

     Yunan koloni hareketleri sırasında (M.ö. IX. ve Vlll. yy.Iar) Çanakkale yöresinde de koloni şehirleri kuruldu. İlk önce Mağaralıların yerleştiği bu bölge, M.ö. Yii. yy .da canlılık kazandı ve Lidya kralı Gyges’in hakimiyetine girdi (M.ö. 680). Kroirns Persltre yenilince (M.ö. 546), hakimiyet Perslere geçti ve bu çevreden uzaklaşmalarına kadar onlarda kaldı. Özellikle Pers savaşları sırasında bölge önemli bir merkez haline geldi. Boğaz kıyılarını kapsayan Atina hakimiyeti, Asya seferine çıkan İskender’in Çanakkale boğazını geçişiyle (M.ö. 334) sona erdi; onun ölümünden sonra ise bölge, halefleri arasında defalarca el değiştirdi. Roma hakimiyeti M.ö. 191’de başladı. Çanakkale yöresinin önemli bir deniz yolu haline gelişi, Bizans hakimiyeti devresine rastlar. Boğazdan geçen gemilerden vergi alınaya Bizanslılar, Doğu Roma imparatorluğu kurulmadan önce başladılar. Bizans imparatorları Çanakkale boğazına çok önem verdiler, güvenliği için kıyılarına çeşitli surlar yaptırdılar, ama geçişi kesinlikle önleyemediler. Nitekim 668 ve 672 yıllarında İstanbul önlerine gelen Emevi donanmaları Çanakkale boğazından geçmişti.

Çanakkale Tarihi – Şehrin Müslümanlara Geçişi

      Haçlı seferleri sırasında, deniz ticaretiyle geçinen devletler Çanakkale boğazı için birbirleriyle rekabete giriştiler. 1194’te bir Piza filosu boğaza geldi ve Bizans topraklarını yağma etti. 1204’te Bizans imparatorluğu bölününce Gelibolu Venediklilere verildi. 1332’de Aydınoğlu Umur Bey, Gelibolu’yu kuşattı. Osmanlılar daha Orhan Gazi zamanında Rumeli yakasına geçmeye başladılar.1356’da ise fetih gayesiyle karşı yakaya geçerek burada bulunan bazı kaleleri kolaylıkla aldılar. Fethedilen kaleler arasında Süleyman Paşanın aldığı Gelibolu da vardı.Gelibolu bir ara papanın açtığı seferle geri alındıysa da bir yıl sonra I.Murad zamanında tekrar Osmanlılara geçti. Kısa süre içinde boğaz, savunması kolay bir hale sokuldu. Yıldırım Bayezid 1390’da Boğaz muhafızlığını kurdu.

     Fatih Sultan Mehmed İstanbul muhasarası sırasında boğaza gerekli önemi vermedi. Bu durumdan faydalanan devletler Bizans İmparatotluğuna çeşitli yardımlar yapabildiler.

       Çanakkale boğazı 1645’te yapılan Girit seferi sırasında Venedik donanmasının saldırısına uğradı. (Bk. GİRİT SEFERi.) Bu tarihten sonra boğazın çeşitli yerlerine tabyalar ve kaleler inşa edilerek savunması kuvvetlendirildi. XX. yy.a doğru boğaz yeniden kuvvetlendirilmek istendi. fakat kurulan tabyalar modern teknik yanında daima ilkel kaldı.

       Birinci Dünya Savaşında Çanakkale cephesi mücadelemizi aşağıdaki konumuzda bulabilirsiniz.

İlgili Yazı

Çanakkale Savaşı

Çanakkale Tarihi Eserler , Tarihi Yerler

        Çanakkale şehrine adını veren kale, yerleşme alanının güneyinde, Kocaçay ağzındaki düzlükte II.Fatih Mehmed  tarafından 1452’de yaptırıldı ve 1551’de Kanuni Süleyman zamanında onarıldı. Boğaz Hisarı denen kale, resmi kaynaklarda Kal’a-i Sultaniye diye anılır; 658’de boğazın güney ağzında Köprülü Mehmed Paşanın yaptırdığı yeni kaleden (Kumkale) ayırmak için bu kaleye Anadolu Eski hisarı da denilmiştir. Boğaz hisarı yapıldıktan sonra yanında kurulan kasaba, Kocaçay kenarından çıkartılan özlü topraklarla yapılan çanak-çömleklerle ün kazandığı için, halk ağzında Çanak kalesi şeklini aldı, çok geçmeden de bugünkü adıyla anıldı. Evliya Çelebi‘ye göre (XVII. yy. ikinci yarısı) şehir ova üzerinde bağ bahçe içinde kiremitli ve bakımlı 2.000 evden meydana gelmiştir. Çanakkale’deki camiler XIX. ve XX. yy.larda yapılmıştır (Kurşunlu, Yalı ve Tıflı camileri).

Çanakkale Şehri Hakkında Diğer Bilgiler

Çanakkale Boğazı

       Çanakkale boğazı, Marmara ve Ege denizlerini birleştiren boğaz. Anadolu’nun Biga yöresiyle Gelibolu yarımadası arasında, kuzeyde Çankaya burnu (Gelibolu), Çardak ve güneyde Seddülbahir-Kumkale çizgileri arasında kuzeydoğu-güneydoğu doğrultulu iki kesim ile bunları birleştiren kuzey-güney doğrultulu bir orta kesimden meydana gelir. Boğazın bütün girinti ve çıkıntılarıyla Avrupa kıyısının uzunluğu 78, Asya kıyısınınki 94 km’dir. Genişliği kuzey ağzında 3.2 km, Gelibolu-Çardak arasında 5.8 km, orta kesimde Nara burnu önünde 1.9 km, Çanakkale-Kilitbahir arasında 1.2 km, İntepe önlerinde 8 km, güney ağzında 3.6 km’dir.

         Boyutları bakımından Çanakkale boğazı İstanbul boğazının iki katını bulur. Boğazın suları altında, derinliği 60 m’yi bulan bir oluk, Marmara’yı Ege denizine bağlar. Bu oluk içinde oval biçimli birtakım çukurların derinliği en az iki yerde 90 m’yi geçer. Çanakkale önünde boğazın en derin yeri 100 m’yi de aşar. İstanbul boğazında olduğu gibi, Çanakkale boğazının suları birbiri üstünden aksi yöne giden iki akıntı sistemiyle hareket halindedir. Karadeniz’den gelen az tuzlu ve hafif sular (tuzluluk oranı binde 25,5-27) üstten Ege denizine doğru akar. Bunun altından da Akdeniz’in çok tuzlu ve ağır suları (tuzluluk binde 38-39) Marmara’ya geçer.  Üst akıntı, kuzey rüzgarları çeşitli sırada hızlanır. Lodos (güneybatı) rüzgarı sırasında üst akıntı yavaşlayıp duraklar, hatta Orkos adı verilen ters bir akıntı meydana gelebilir.

Çanakkale Boğazı
Çanakkale Boğazı
Çanakkale Boğazı Oluşumu

        Çanakkale boğazının oluşumu İstanbul boğazınınkine benzer. Daha İlk ve Ortaçağlarda boğazın açılması, fazla beslenen Karadeniz’in taşmasına veya büyük yayılma hareketlerine bağlanmıştı.XIX. yy.dan itibaren bu konuda bir takım ilmi teoriler ileri sürüldü. Çanakkale boğazının akarsular tarafından açılarak Dördüncü zaman başında deniz istilasına uğradığı kabul edildi. Boğazın karşılıklı kıyıları arasında az çok bir paralellik bulunmakla beraber, Anadolu yakasında akarsu deltaları ve sığ dillerin oluşmasıyla bu paralellik biraz bozulur: güneyde Menderes, ortada Kepez suyu ve Kocaçay daha kuzeyde Burgaz deresi deltaları ile Nara ve Çardak burunları böyledir. Rumeli yakası boğaza doğru dik yamaçlar ile iner, araya bazı ovalar girer(Kilya Ovası); geri de Üveyik tepesi, Kocaçimen tepesi gibi 300 m’yi aşan tepeler yükselir. Anadolu yakası yalı ovalarının varlığı yüzünden çok yerde daha alçak görünse de, geride Rumeli Yakasınınkinden daha yüksek dağlar ortaya çıkar. 

Çanakkale Boğazı Bitki Örtüsü

        Çanakkale boğazı kenarında bitki örtüsü genellikle İstanbul boğazına oranla daha cılızdır. Bu durum, yazların daha sıcak ve daha kurak olması kadar, kıyı çevresindeki yeni üçüncü zaman (Miyosen) yereylerinin daha geçirimli olmasıyla açıklanabilir. Çanakkale kıyısı boyunda kesintisiz yerleşme şeritleri de görülmez. Elverişli yerlere kurulmuş birkaç kasabaya ve köylere rastlanır. 

Çanakkale Boğazı Adı Nereden Gelir?

      Çanakkale boğazının İlkçagdaki adı olan Hellesponios mitolojide, kral Athamas’ın kızı Helle’nin altın postlu koç sırtında boğazı geçerken denize düşmesi efsanesine bağlanır ve “Helle denizi” anlamını taşıdığı ileri sürülürdü. Bununla beraber bu ad ile, boğaz etrafındaki denizlerin bir kısmı da anlaşılırdı: fakat Herodotos, Ptolemaios ve Strabon, Hellespontos adını yalnız Çanakkale boğazı için kullanmışlardır. Ortaçağda bazı İtalyan deniz haritalarında Bucca Romaniae (Romanya yani Anadolu boğazı), Avido veya Aveo boğazı (Eski çağm tanınmış şehri Abydos’un adından), Haçlı seferleri sırasında bazen de Sancıus Georgius boğazı adlarına rastlanmıştır. Zamanımızda Çanakkale boğazına Batı dillerinde Dardanel’ler boğazı denilmiştir; bu ad Truva kralı Dardanos tarafından kurulduğu söylenen ve onun adını taşıyan şehirden (şimdiki Çanakkale güneyinde Kepez suyu ağzı yakınında) gelir. Orta çağda bu şehir ortadan kalkmış, daha sonra Türkler tarafından boğazın en dar yerinde karşılıklı kurulmuş olan kalelere Avrupalılar tarafından, çoğul olarak Dardanellia denilmiş. boğaza da bu sebepten Dardanel’ler adı verilmiştir.

       İlkçağda medeniyetin Ege denizi kıyılarında toplandığı sırada, İstanbul boğazı kıyısında Bizans şehri kurulmadan önce, Çanakkale boğazı kıyısında önemli şehirler vardı: başta ünlü Truva olmak üzere, Dardanos, Abydos, Lampsakos ve karşıyakada Madyıos, İdaion, Scstos, Kressa. Bizans’ın gelişmesi, Çanakkale boğazı kıyısındaki şehirleri sönükleştirdi. İstanbul, hem Avrupa hem de Asya yönünden kolay ulaşım imkanlarına sahip olduğu halde, art ülkesi dağlık olan Çanakkale boğazı elverişsiz durumda kalıyordu. Bizans gelişip, önce Doğu Roma, sonra Osmanlı imparatorluğu’nun başkenti haline gelince, Çanakkale boğazı bu büyük şehrin korunması bakımından önem kazandı ve bu önem, Birinci Dünya savaşı sırasında en yüksek seviyesine vardı.

Çanakkale Müzesi

      Çanakkale müzesi, Çanakkale ve dolaylarından toplanan eserlerin bulunduğu müze. Şehir rehberi olarak baıldığında, Eski eserler önce Çanakkale idadisinde (1911), daha sonra da, eski bir kilise olan bugünkü müze binasında (1932) toplandı. 1961’de bina onarılarak yeniden açıldı. Müzenin bahçe kısmında klasik çağ kabartma ve heykel parçaları ve islami mezar taşı ve kitabeleri yer alır. Salon kısmında ise amerikan konsolosu Mr. Calvertin’in koleksiyonu, Dardanos tümülüsü ile Bozcaada nekropol kazılarındaki buluntular göze çarpar.

Çanakkale Gezilecek Yerler – Şehir Rehberi

1-Conk Bayırı Mehmetçik Park Anıtı Kemalyeri Yazıtı

2-Çanakkale Truva Heykeli

3-Çanakkale Deniz Müzesi

4-Truva Müzesi

5-Truva Antik Kenti

6-Kabatepe Kumsalı

7-Zeus Altarı

Ayrıca şehir ile ilgili daha detaylı bilgi almak istiyorsanız Çanakkale Belediyesi sitesini ziyaret edebilirsiniz. 

Truva Atı Çanakkale
Truva Atı Çanakkale

     Birinci Dünya Savaşında Çanakkale cephesi mücadelemizi aşağıdaki konumuzda bulabilirsiniz.

İlgili Yazı

Çanakkale Savaşı

Son güncelleme :

    Yorum Yap