1. Ana Sayfa
  2. Şehir Rehberi
  3. Bitlis | 13 | Şehir Rehberi

Bitlis | 13 | Şehir Rehberi

         Bitlis şehir rehberi, Türkiye’nin nüfusa göre 55. sırada olan,  Doğu Anadolu’da il merkezli şehir ; Şehrin toplam nüfusu 2019 yılı tüik verilerine göre 349.396‘dır. Bitlis ilinin Plaka kodu 13, şehirler arası telefon kodu ise 0434 dür.Bitlis ilinin posta kodu 13000, rakımı 1545 metredir. Ayrıca Bitlis ilinin kurtuluş günü yıl dönümü olan 8 Ağustos ta kutlanır(8 Ağustos 1916).Aynı adı taşıyan ırmağın dar ve derin vadisi tabanında ve bu vadinin derelerle yarılmış yamaçlarında kurulmuştur.Yazımızda Bitlis şehir rehberini,ilçe ve mahallelerini, coğrafi özelliklerini, iklim özellikleri ve yeryüzü şekillerini, detaylı şehir tarihini, jeolojik yapısını, kısaca gezilecek yerlerini ve şehir ile ilgili resimleri, Bitlis hakkında ki bilgileri sitemizde bulabilirsiniz. 

Bitlis Şehri Hakkında Bilgi – Şehir Rehberi

Bitlis Şehri İlçeleri ve Mahalleleri

Bitlis ilinde toplam 7 ilçe ve 123 mahalle bulunmaktadır. İlçeleri : 

1-Adilcevaz

2-Ahlat

3-Güroymak

4-Hizan

5-Merkez

6-Mutki

7-Tatvan

Bitlis İlçeleri
Bitlis İlçeleri

Bitlis Şehir Rehberi – Coğrafi Özellikler(İklim,Bitki Örtüsü,Dağları,Ulaşım,Akarsu,Geçim Kaynağı)

      Bitlis, Van gölü kıyısındaki Tatvan iskelesine 26, Kurtalan demir yolu istasyonuna 88, Diyarbakır’a 231 km uzaklıktadır; yüksl. 1.00-1.450 m. Şehrin eski çekirdeği Bitlis kalesinin önünde yer alır. Damları toprak örtülü taştan yapılmış evlerden meydana gelen mahalleler, birbirinden vadilerle ayrılmış yamaçlara serpilmiştir. Diyarbakır havzasından Murat suyu vadisine ve Van gölü kıyılarına, oradan İran’a giden yol, Bitlis’in coğrafi mevkii bakımından önemini gösterir ve Bitlis deresinin başlıca geçidini hazırlar.

      Osmanlı İmparatorluğu‘nun ilk yüzyıllarında Bitlis hanlık merkeziydi ve bu hanlık, Van eyaletine bağlı sayılıyordu. 1927’de Bitlis nüfusu 9.050’ye düşmüş bulunuyordu. Sonradan yavaş bir kalkınma kaydedildi. Bitlis şehri içinde yer alan halkın çermik adını verdiği maden sularına rastlanır. Bahçelerde meyve yetiştirilir. Tezgahlarda da halı ve battaniye dokunur.

      Şehir, Doğu Anadolu’nun Yukarı Fırat ve Murat-Van bölümleri üzerinde yer alır. Toprakları Siirt,Muş, Ağrı ve Van illeri arasında yer alır. Doğuda Van gölünün bir kısım kıyısı da Bitlis ili içine girer. İl topraklarında dağlar çok yer tutar. Bunların çoğu Güneydoğu Torosların Hakkari kesimine geçiş alanına rastlar ve yükseltisi özellikle Bitlis deresi doğusunda artar. Bu dağların kuzeyinde Van gölü çukurunu Muş ovasından ayıran Nemrut sönmüş yanardağı yer alır; yanardağ geniş bir kratere sahiptir ve bu krater içinde bir de göl bulunur. İl toprakları kuzeydoğuda Van gölü üzerinde birden 4.000 m üstüne çıkan heybetli Süphan dağını da kapsar.

Bitlis
Bitlis

Bitlis İklimi, Ulaşımı Geçim Kaynağı

       Bitlis ilinde iklim ,sert ve karasal bir karakter taşır. Yazlar çukur alanlarda sıcak, kış ise her kesiminde soğuk ve süreklidir. Güneydoğu Torosların güneydoğuya bakan yüzü bol yağmur alır (1 m’den fazla; Bitlis’te de böyle). Fakat dağların arkasında yağış birden azalır. Yağış mevsimi özellikle kış ve ilkbahardır. Yaz kurak geçer.

       Kıyılarında batı yarısı Bitlis ili topraklarına komşu olan Van gölünden başka, Nazik, Arin ve Aygu gölleri ile Nemrut krater gölü de Bitlis ili içindedir.

       Bitlis ilinde geçim, tarım ve özellikle hayvancılığa dayanır. Ekili alanların en büyük kısmı tahıla ayrıldığı halde bölgenin ihtiyacını karşılayamaz: Buğday, darı , arpa, pirinç en çok ekilen ürünlerdir, sanayi bitkileri arasında tütün en çok ekilir.Hayvancılık önemlidir: koyun,kıl keçisi ,tiftik keçisi ve sığırlara oldukça yaygın bir şekilde rastlanır. Kümes hayvancılığı ve Bal üretimi de yapılmaktadır.

Bitlis Şehir Tarihi

Bitlis ilinin kuruluşu, Bitlis Adı Nereden Gelir?

        Bitlis ilinin ne zaman ve kimler tarafından kurulduğu kesinlikle bilinmiyor. Ancak, eldeki belgelerden bu bölgenin M.ö. IX. ve VIII.yy.da Urartu egemenliği altında bulunduğu anlaşılıyor. Urartu öncesi Hurri yerleşmeleri hakkında bölgedeki höyükler henüz araştırılmadığından fazla bilgi yoktur. Ancak Adilcevaz Kef kalesinde Prof. Emin Bilgiç ve Doç. Baki öğün tarafından yapılan arkeolojik kazılarla Urartu devri hakkında geniş bilgi edinilmiştir. M.ö. 714’te Kaykaslar yoluyla gelen kimmer ve iskit akınlarıyla zayıflayan Urartu devleti, Asur devletinin baskısına dayanamayarak M.ö. 612 yıllarında yıkılınca, bölge önce Asur sonra Pers egemenliği altına girdi. Büyük İskender, Asya seferi sırasında kumandanlarından Badlis bölgeyi ele geçirdi ve buraya tahkimli bir kale yaptırdı. Bitlis adının da buradan bu kumandanın adından geldiği söylenir. Eski arap kaynaklarında ilin adı “Badlis“, Türk kaynaklarında ise “Bidlisolarak geçer.

Bitlis Tarihi

      İskender’in ölümünden sonra ilin güney bölgeleri Selüzitlerin egemenliği altına girdi. Milattan sonraki yüzyıllarda bir ara yerli beylerin yönetiminde kalan Bitlis, 641 ‘de Halife Ömer’in kumandanı İyaz tarafından ele geçirildi. Doğu Roma imparatorluğu Erzurum, Diyarbakır illeriyle birlikte Bitlis’i de kendi sınırları içine aldı. Emeviler devrinde Muaviye tarafından ele geçirilen Bitlis büyük kargaşalıklar sırasında İslam yönetiminden cıktı. Abd-üt Malik devrinde kardeşi Mervan tarafından El cezire valiliğine baglanarak Diyarbakır Amilliği yönetimine verildi. Bizans imparatorluğunun saldırılarını karşılayan bir sınır ili olarak ün yaptı. Bir süre Bizans egemenliğinde kaldı, 1084’te Diyarbakır emiri Fahrüd-devle Muhammed bin Cuhayr tarafından Dilmaçoğlu Mehmed’in yönetimine verildi. Bitlis, 1192’de Ahlat emirliğinin, 1207’de Eyyübilerin yönetimine girdi. 1229’da Celaleddin Harzemşah tarafından zaptedildi.

      Moğolların daha sonra Selçuklular‘ın eline geçti. Sonra yeniden Eyyübilerin yönetimi altına giren Bitlis XlV. yy.da çeşitli devletlerin yönetiminde kaldı. Önce Karakoyunlulara bağlandı, karakoyunlu hükümdarı Kara Yusuf’un ölümünden sonra (1420) Timur’un oğlu Şahruh’un eline geçti. Ancak Akkoyunlu İskender Bey, Bitlis emiri Şemseddin ile adamlarını öldürterek ili zaptetti. İskender Bey. Selman’da Şahruh’a yenilince (1429), Bitlis emareti Akkoyunlulara bağlandı.

     Yavuz Sultan Selim’in, Çaldıran seferinden sonra (1514) Şeyh İdrisi Bitlisi’nin aracılığıyla Bitlis emiri IV.Şeref Han Osmanlı devletine bağlandı. Bundan sonra birkaç defa İranlılarla Osmanlılar arasında el değiştirdi. 1683’te Osmanlı İmparatorluğu sınırları içine kesinlikle girdi. Bundan sonra boş kalan Bitlis kalesi harap bir hale girdi.

     Önce Erzurum eyaletinin Muş sancağına bağlı kaza olarak yönetilen Bitlis sonradan Siirt, Muş ve Genç sancaklarıyla birlikte büyük bir il haline getirildi. Bitlis’e bağlanan bu sancaklar, Cumhuriyetin ilanından sonra bağımsız birer il haline getirildi. 1929’da Muş iline bağlı bir ilçe merkezi yapılan Bitlis 1936’da yeniden il merkezi oldu.

Bitlis Tarihi Yerler Tarihi Eserler

      Bitlis’te her devre ait eserlerle karşılaşılır. Bitlis kalesi, ilin ortasında işlek bir yola hakim noktada, yalçın bir kaya üzerinde yükselir ve doğudan batıya doğru uzanan dörtgen bir yapıya sahiptir. Doğusunda “Karanlık kule” denilen yüksek bir burcu vardır. Batısında “Han Sarayı köşesinde bir yüksek burcu vardır. Kalenin çevresini, altlarında birer kapalı mazgal deliği bulunan 670 açık mazgal kuşatır. Güneyinde üç katlı demir bir kapısı vardır. Çevresi 2.800 m kadardır. Eskiden kale içinde, kale alanının hemen hemen yarısını kaplayan “Han sarayı”,üç yüz ev, ambar olarak kullanılabilen mağaralar, Bitlis çayına inen su yolları, cami ve medrese bulunuyordu. İran ve bizans mimari üslubunda yapılan sarayın cumba ve şahni-şinler kale duvarları ve burçları üzerinde yükselmekteydi.

Nemrut Krater Gölü
Nemrut Krater Gölü

      Kaleden başka Deytaban tepesi üzerinde aynı adı taşıyan ve bütün Bitlis mahallelerine hakim bir kule daha vardır. Kulenin, günümüze ancak bir duvarı kalabilmiştir. XIX. yy. sonunda ilde bulunan 15 cami, 25 mescit, imaret, 15 türbe, 3 hamam, 2 han ve 200 çeme bugün harap durumdadır. Bitlis’teki camilerden dördü, renkli taşlarla işlenmiş minareleriyle bölgeye has bir mimari üslubuna sahiptir. En eski cami 1129’da yapılan Ulucamidir; Hacıbekiye camii 1443’te yapılmışıır. Yapılış tarihleri bilinmeyen Hatuniye ve Seyyide Neflise camileri de önemli yapılardandır. Aynulbarit, Kızıl cami 1507’de Alaettin tarafından yapılmıştır. 1519’da yapılan Şerefiye camii ile Alemdar, Aşağı Kale ve Kureyşi camileri, 1129’da yapılan Uluhamam,ilin ileri kalan mimari eserleri arasında yer alır.

      Bitlis-Muş yolu üzerinde Karasu kaynağının yanında bulunan iri ve seri taşlardan yapılmış Selçuk Kümbetinin bir kısmı harap haldedir. Bunlardan başka Bitlis-Tatvan arasındaki Rahva düzlüğünde, ne zaman ve kimin tarafından yapıldığı bilinmeyen Başhan ve Hardıl hanı, Şeref Hanın 1594’te yaptırdığı Arasa hanı ile 1502’de Rüstem Paşa tarafından yaptırılan Alaman Hanı’nın dükkan, cami, medrese ve hamamı vardır. Bu hanların birçok yerleri yıkık durumdadır. Ayrıca Adilcevaz’da yapılan kazılarda Van gölü ve çevreye hakim yüksek bir tepe üzerinde kurulmuş olan bir Urartu kalesi ortaya çıkarıldı. Kalede büyük bir saray kompleksi ve magazinler bulundu. Magazinlerde ele geçirilen çok sayıdaki pithoslarla (küp), sarayın salonlarında elde edilen kabartmalı taş paye ayakları dikkat çekicidir. Aynı yörede bulunarak Van müzesine taşınan abidevi bir kabartma da bugün Van müzesinde teşhir edilmektedir.

Bitlis Gezilecek Yerler

1-Ahlat Mezar Taşları

2-Nemrut Krater Gölü

3-Harabe Şehir

4-Kalender Baba Türbesi

5-Bitlis Etnografya Müzesi

Ayrıca şehir ile ilgili daha detaylı bilgi almak istiyorsanız Bitlis Belediyesi sitesini ziyaret edebilirsiniz. 

Bitlis Ahlat Mezar Taşları
Bitlis Ahlat Mezar Taşları

Son güncelleme :

    Yorum Yap