1. Ana Sayfa
  2. Şehir Rehberi
  3. Aydın | 09 | Şehir Rehberi

Aydın | 09 | Şehir Rehberi

      Aydın şehir rehberi, Türkiye’nin nüfusa göre 20. sırada olan, Ege bölgesinde il merkezi şehir. Şehrin toplam nüfusu 2019 yılı tüik verilerine göre 1.097.746‘dır. Aydın ilinin Plaka kodu 09, şehirler arası telefon kodu ise 0256 dır.Aydın ilinin posta kodu 09000, rakımı 59 metredir. Ayrıca Aydın ilinin kurtuluş günü yıl dönümü olan 7 Eylül de kutlanır.Büyük Menderes ovasının kıyı kenarında, bu ovayı Küçük Menderes ovasından ayıran Aydın dağlarının güneyinde, kızıl renkli kumlu çakıl, killi tortulların meydana getirdiği dik yamacı yaran Tabakhane deresinin, ovanın kenarına yaydığı birikinti yelpazesinin hafif eğimli yüzeyi üstüne yerleşmiştir. Yazımızda Aydın şehir rehberini,ilçe ve mahallelerini, coğrafi özelliklerini, iklim özellikleri ve yeryüzü şekillerini, detaylı şehir tarihini, jeolojik yapısını, kısaca gezilecek yerlerini ve şehir ile ilgili resimleri, Aydın hakkında ki bilgileri sitemizde bulabilirsiniz. 

Aydın Şehri Hakkında Bilgi – Şehir Rehberi

Aydın Şehri İlçeleri ve Mahalleleri

Aydın ilinde toplam 17 ilçe ve 671 mahalle bulunmaktadır. İlçeleri : 

1-Bozdoğan

2-Buharkent

3-Çine

4-Didim

5-Efeler

6-Germencik

7-İncirliova

8-Karacasu

9-Karpuzlu

10-Koçarlı 11-Köşk 12-Kuşadası 13-Kuyucak 14-Nazilli 15-Söke 16-Sultanhisar 17-Yenipazar

Aydın İlçeleri
Aydın İlçeleri

Aydın Şehir Rehberi – Coğrafi Özellikler(İklim,Bitki Örtüsü,Dağları,Ulaşım,Akarsu,Geçim Kaynağı)

Aydın Şehri  Ulaşım,Sanayi ve Geçim Kaynakları

        Şehrin yükseltisi aşağı semtlerde 55 m, yukarı kesimlerde 80 m’ye kadar çıkar. Sözü geçen dik yamaçlar üzerinde uzanan 130-170 m’lik düzlüklerde şehrin bazı yapıları yer alır. Şehrin bugünkü yerine yerleşmesi Ortaçağda Türk hakimiyeti kurulduktan sonra oldu. Eski şehir şimdiki gibi ovanın kenarında değil, dik yamaçlar üzerindeki düzlükte ve dağların eteğinde, korunmaya elverişli bir yerde kurulmuştu ve “Tralleis” adını taşıyordu. Aydın, Ege denizi kıyısına 70 km uzaklıktadır ve iskelesi kendisine kara yoluyla 125 km, demir yoluyla 130 km mesafedeki İzmir şehridir. Aydın’ın yeri ulaşım bakımından önemlidir. Doğu-batı yönünde uzanan demir yolu ve işlek kara yolundan başka, burada güneye Çine suyu vadisini izleyen Muğla yolu, kuzeye Aydın dağlarını aşan Tire yolu vardır. Aydın canlı bir zirai ticaret merkezidir (ünlü hafta pazarı). Sanayi alanında geleneksel faaliyetler (yağ ve sabun yapımevleri, pamuğu çekirdeğinden ayıran çırçır atölyeleri, dokuma fabrikaları,dericilik, meyankökü fabrikası, oya ve işlemeler, şarapçılık) dışında pamuk ve suni elyaf işleyen bir tekstil fabrikası ile bir de konserve fabrikası vardır. 

Aydın Şehri Yer şekilleri, Dağları 

      Ege bölgesinde Büyük Menderes ırmağının orta ve aşağı havzasında yer alan Aydın ilinin kapladığı alan geniş değildir. Büyük Menderes’in yer yer biraz darlaşmakla beraber genişliği çoğunlukla 10 km’yi aşan doğu-batı doğrultulu vadisi (Burhaniye ile Ege denizine kavuştuğu yer arasında) Aydın ilinin hemen bütün canlılığını toplayan ana eksen rolünü oynar. Vadinin kuzeyinde Aydın dağlarının az yüksek fakat devamlı seti yer alır ve bu dağlar güneybatıya doğru Samsun dağının yalçın kütlesiyle sona erer. Güneydeki Menteşe dağları Aydın dağarına göre daha yüksek olmakla beraber güneydoğu-kuzeybatı doğrultulu geniş vadilerle kesintiye uğrarlar: doğuda Babadağ kütlesiyle Karıncalıdağ arasında Karacasu vadisi, Karıncalıdağ ile Madran dağı arasında Akçay vadisi (Bozdoğan ovasıyla), Madran dağı ile Beşparmak dağı arasında Çine suyu vadisi (Çine ve Karpuzlu ovalarıyla). Bütün bu yükseklikler, dağ sıraları görünüşünde olmakla beraber, gerçekte yer tarihinin yakın bir devresinde meydana gelen çöküntülerle parçalanıp yükselmiş eski kütlelerdir.

Aydın
Aydın

Aydın Şehri İklimi, Sıcaklık, Akarsu Rejimi

       Aydın ilinde yaşanılan ve yerleşilen başlıca alan ova kesimi ve dağların etekleridir. Aydın ilinde iklim: yazları çok sıcak (Aydın şehrinde en sıcak ayın ortalama sıcaklığı 28°3. en çok 43°0), kışları ılıktır (ortalama 8°1, en düşük -11°0). Yağışlar kış etrafına toplanır ve yaz mevsimi kurak geçer (yıllık toplam 680 mm, mevsimlerin yüzde payı: kış 54, ilkbahar 22, yaz 3, sonbahar 19). Kar düşüşleri seyrek ve ovada karın yerde kalma süresi çok kısadır. Bununla beraberdağlar üzerinde kış yağışlarının gitgide artan bir bölümü kar şeklinde olur ve yükseklerde kar örtüsü haftalarca yerde kalır. İlin akarsuları Büyük Menderes ekseninde toplanır; kuzeyden ancak kısa seller iner. Güneyde ise Menteşe dağlarının derinliklerinden gelen önemli kollar gelir: Karacasu, Akçay, Çine suyu. Bunlardan Akçay üzerinde kemer barajı yapılmış, 116 m yükseklikte, 300 m tepe uzunluğunda olan bu beton bendin arkasında 15 km uzunluğunda, 632 milyon m3 su tutabilen bir göl oluşmuştur. Akdeniz iklimi altında görüldüğü gibi, bütün bu akarsular yazın çok fakirleşirler, bazıları kurur; kışın yağmurlar ve eriyen kar sularıyla kabarırlar.

Aydın Şehri Bitki Örtüsü, Hayvancılık, Maden Yatakları

     Aydın ili tabii bitki örtüsü bakımından ,Aydın ilinde gerçek ormanlar fazla yer tutmaz ve daha çok Menteşe dağlarında kümelenir. Alçak kesimlerde kışın yapraklarını dökmeyen çalılıklar (maki) yayılır. Ovalarda ise ekili-dikili alanlar görülür. Ekili alanlar arasında Türkiye’nin çoğunlukla görülen durumundan farklı olarak, tahıl ekilen alanlar oranı az, sanayi bitkileri alanı oranı ise fazladır. Eskiden beri Büyük Menderes ovasında ekilen pamuk tarlaları son yıllarda genişlemiş, ürün alımı artmıştır. Ekili dikili alanlar ilde fazla yer kaplamaktadır.

     Ekili-dikili alanların fazla genişlemesi otlakların zararına, hayvancılığın sınırlı kalmasına sebep olmuştur. Aydın ilinde koyun,  kıl keçisi bulunur. Sığır sayısı son yıllarda artmıştır. Aydın ilinde dikkate değecek derecede bal üretimi yapılmaktadır.

   Aydın ilinde birkaç linyit yatağı ve Germencik’te jeotermal santral bulunmaktadır. 

Aydın Şehir Tarihi – Şehir Rehberi

Aydın Şehrinin Adı Nereden Gelir?

      Aydın ilinin adı, Aydın’dan çok önce şehrin kuzeyindeki yüksek düzlükler üzerine kurulmuş bulunan Tralleis, Eskiçağda Ege bölgesinin önemli şehirlerinden sayılırdı. Bütün Ege bölgesi gibi M.ö. VI. yy. da İskender’in imparatorluğuna katılmış, M.ö. IV. yy. da İran hakimiyetine geçmiş, 189’da Roma devleti eline, oradan da Doğu Roma imparatorluğunun payına düşmüştür. Malazgirt savaşından kısa bir süre sonra, yöre Selçukluların eline geçti. Fakat çok az bir zaman sonra, Xll. yy. başında ve Birinci Haçlı seferi sırasında Bizanslılarca geri alındı. 1.177’de II.Kılıç Arslan tarafından zaptedildiyse de, tekrar imparator Manuel’in eline geçti. Sonunda Sultan II.Gıyaseddin Keyhüsrev  zamanında “Sahil beyi” adını taşıyan Menteşe Bey tarafından kesin olarak Türk hakimiyetine geçirildi (1280). Selçuklu Devleti dağılırken önce bir süre Menteşe Beyin damadı Sasa beyin elinde kaldı.

Aydın Tralleis
Aydın Tralleis

      Sasa Bey 1310’a doğru Aydınoğlu Mehmet Bey tarafından öldürtülünce , bu defa Aydınoğullarına geçti ve Güzelhisar denilmekte olan Tralleis‘e bundan böyle “Aydın Güzelhisarı” dendi,sonra da bu ad kısaca Aydın oldu.Bununla beraber, ad değişimini yer değiştirmesi de izleyecek ve kesin tarihi bilinmemekle beraber, artık ova kenarında kurulan ve harap olmuş eski beldenin yerini alan yeni bir şehir söz konusu olacaktı. Aydınoğulları toprakları 1390’da Osmanlı Devletine katıldıysa da , 1402 yılında yapılan Ankara Savaşından sonra bir süre için eski sahiplerine döndü. Fakat bu olay mirasçıları arasında sonu gelmeyen didişmelere neden oldu. 

Aydın Şehri’nin Osmanlıya Geçişi

       Nihayet şehir 1426 yılında II.Murad tarafından kesin olarak Osmanlı Devletine katıldı ve Anadolu eyaletine bir sancak olarak bağlandı. XVII. yy. başlarında devlete karşı ayaklanan sancak beyi Yusuf Paşa, sonunca Kuyucu Murad Paşa tarafından ortadan kaldırıldı. Bu yüzyılda Katip Çelebi Cihannüma adlı eserinde Aydın’ı etrafı surlarla çevrili canlı bir şehir gibi gösterir. Seyyah Evliya Çelebi,sözü geçen surların Celali eşkiyasından korkan halk tarafından , Padişahın izni alınarak yapılmış bulunduğunu yazar. O sırada şehirde 26 mahalleye dağılmış 6.770 ev bulunuyordu. Şehir civarının bereketli topraklarında “26 türlü” ürün (özellikle pamuk,badem,susam ve Katip Çelebi’ye göre İncir) yetişirdi. Aydın’da 200 dabağhane ve 70 boyahane bulunuyordu.

       Aydın, geçmiş yüzyıllarda yangın,deprem (1653 ve 1895’te olduğu gibi) , veba afetleri gördü. Hükümetin zayıf zamanlarında yerli ayan ve eşrafın elinde kaldı(II.Mahmud tarafından 1833’te hakimiyetlerine son verilen Karaosmanoğulları). XIX. yy. da Aydın ayrı bir eyalet merkezi oldu (1811) ve Saruhan(Manisa), Menteşe(Muğla), İzmir sancakları ona bağlandı. 1850 yılında Aydın valisi Damad Halil Paşa (Abdülaziz’in İzmir’i ziyareti sırasında) eyalet merkezini İzmir’e taşıdıysa da, eyalete ve 1867’den sonra vilayete yine de Aydın’ın adı verilmekteydi. Bu durum Osmanlı devri sonuna kadar sürdü. 27 Mayıs 1919’da İzmir’den gelen Yunanlılar Aydın’ı ele geçirdiler. Milli kuvvetlerin karşı gelmesiyle şehir haziran sonunda kısa bir süre için kurtarıldıysa da(4 temmuz 1919- 7 temmuz 1922 arası) üç yıldan fazla düşmanın elinde kaldı ve boşaltılırken büyük ölçüde yakılıp tahrip edildi. Aydın’ın nüfusu XIX. yy. sonlarıyla XX. yy. başlarında 35.000 -40.000 arasında olduğu tahmin ediliyor. 1927 yılında yapılan ilk sayım sırasında şehrin nüfusu 11.978’e düşmüş bulunuyordu . Bu nüfus ancak 1950 yılında 20.000’i aşabilmiş, sonra hızla artarak 1965’te 40.000 i geçmiştir.

Aydın Tarihi Yerler – Tarihi Eserler – Şehir Rehberi

      Aydın ilinin en eski anıtları ilin gerisindeki yüksek tepe üzerine İsa’nın doğumundan önce kurulmuş Tralleis şehrinin kalıntılarıdır. Bunun dışında halkın “Üç Güzeller” diye adlandırdığı gymnasium ve Anfiteatr ile Germencik bucağının batısında, Tekin köyü yakınında Magnezi denilen eski bir şehir kalıntıları vardır. Yunan ve Romalılardan sonra Aydın Müslüman Türklerin eline geçince yalnız onarılmakla kalmamış bir çok sanat değeri olan eserler ile süslenmiştir.

Aydın Aydınoğulları Devri Eserleri

      Aydınoğulları devrinden kaldığı bilinen tek yapı “Alihan Kümbeti”dir. Aydınoğulları ile birlikte Horasan’dan geldiği Evliya Çelebi tarafından ileri sürülen İsmailoğlu Alihan hakkında bilgi yoktur. İçinde bulunan dört lahitten ikisinde kitabe bulunmakta, bunlar da 1381 ve 1391 tarihlerini taşımaktadır. Taş ve tuğladan yapılmış erken devir özelliği gösteren bu yapının yanında bulunan Alihan Camii ve Alihan Medresesi Kurtuluş savaşında yunan işgalinde tahrip edilmiştir. Aydınoğlu İsa Beyin hüküm sürdüğü yıllarda yapılan bu yapıdan sonra Aydın’da Osmanlı devri eserleri başlar.

Aydın Klasik Osmanlı Devri Eserleri

      Osmanlı Devleti eserlerinden  ilki Mısır beylerbeyliği yapmış Üveys Paşa’nın 1568 yılında yaptırdığı tek kubbeli, Üveyspaşa camiidir. 1899 Depreminde zarar gören bu yapı, daha sonra 1947-1948 yılında onarıldı.

       Eski-Yeni cami , kesin yapım tarihi bilinmemekle birlikte, camii yaptıran Hasan Çelebi’nin ölüm tarihi 1585’ten önce yapılmış olması gerekmektedir. Cami tek kubbeli ana mekanı, üç kubbeli son cemaat yeri olan ve Kurtuluş savaşında yer yer zarar gören bir yapıdır. Evliya Çelebi‘nin gördüğü yıllarda zengin bezemelerle süslü olan bu yapı, yer yer eski özelliklerini yitirmiş ve 1899 depreminde minaresi hasar görmüş olmasına rağmen bugün eski halinden iyi durumdadır. Sonradan yapılan minaresi yapıyla çelişme göstermektedir.

       Ramazan Paşanın tek kubbeli camii kendi adıyla anılır ve 1594 tarihini taşımaktadır. Bu cami her devirde değişmeler görmüş, böylece her devrin süsleme özelliklerinden bir şeyler almış, buna rağmen ilk şeklini koruyabilmiştir. Alçı kabartmalar, renkli cam işçiliği,  ahşap oymalar bakımından ilgi çekici özellikler taşır.

       1658 Tarihli Ağaçarası, diğer adıyla Ahmedpaşa camii onarımda yenilenmiş kısımları bulunmakla beraber, öz.elliklerini bugün de taşıyan dışarıdan kiremit çatılı, içeriden kubbeli bir yapıdır. İstasyon meydanında yer alan Süleymanbey camii 1683 tarihini taşır. Süleyman Bey, Üveyşpaşaoğlu Mehmed Paşanın torunudur. Tek kubbeli ana mekanı, üç kubbeli son cemaat yeri bulunan bu caminin yapımını Mehmed Paşa başlatmış, Süleyman Bey tamamlatmıştır.

Aydın Klasik Osmanlı Devri Sonrası Eserleri

       Aydın’ın klasik üsluptaki bu eserlerinden sonra Türk barok ve rokoko üslubunda yapılmış önemli yapısı Cihanoğlu camii‘dir. 1756 Yılında Cihanoğullarından Abdülaziz Efendinin cami, medrese, türbe ve çeşmeden meydana gelen yapı topluluğu eğimli bir arazide yer alır ve çevreye güzel bir şekilde uydurulmuştur. Kurtuluş savaşında çok zarar gören bu yapı topluluğu 1950’den sonra onarılmaya başlandı 1954’te medresesi tamamen onarılarak öğrenci yurdu haline getirildi. Devrinin süsleme özelliklerini taşıyan tek kubbeli camiine merdivenlerle çıkılır ve önünde 12 sütuna dayanan güzel bir şadırvan vardır, arkasında medresesi yer alır.

       Fevkani bir yapı olan caminin alt kısımları ve çevresi çarşı olarak düzenlenmiş, kare gövde üzerine kubbe ile örtülü türbe, mihrap duvarının önüne yerleştirilmiştir. Çevresindeki sosyal yapılarını yitirmemiş tek örnek olarak kalan, bugün de iyi durumda bulunan Cihanoğlu camii’nden başka sözü edilmeye değer yapılar içinde kesin yapım tarihi bilinmeyen Eğrikümbet vardır. 1899 Depreminde hafif eğilmis ve o şekilde kalmış olan bu yapının XVIII. yüzyıl başından katmış olması mümkündür. 1773 Tarihli Atikehanım türbe ve çeşmesi Abdullah Paşanın kızı Atike Hanım tarafından yaptırılmıştır. Bunlardan başka Kurtuluş savaşında yanan 1706-1708 tarihli Osmanoğlu Nasuh Paşanın yaptırdığı Osmanoğlu medresesi ve Hanı‘ndan bugün yalnız duvarlar kalmıştır.

       Daha çok klasik Osmanlı ve barok devri eserlerinin yer aldığı Aydın’da çeşitli sebeplerle birçok yapı zamanla değişmiş veya kaybolmuştur. Aydınoğulları devrinin bu ö­nemli merkezinde o devre ait ancak bir yapının kalmış olması durumu daha iyi açıklar. Savaşlar, yangınlar ve depremlerden sonra ancak son yıllarda yapılar eski hüviyetini kazanabilmişlerdir.

Aydın Gezilecek Yerler – Şehir Rehberi

1-Güzelçamlı Milli Parkı

2-Nysa Antik Kenti

3-Tralleis Antik Kenti

4-Arapapıştı Kanyonu

5-Şirince Köyü

6-Herakleia Latmos Antik Kenti

Ayrıca şehir ile ilgili daha detaylı bilgi almak istiyorsanız Aydın Belediyesi sitesini ziyaret edebilirsiniz. 

Aydın Nysa Antik Kenti
Aydın Nysa Antik Kenti

Son güncelleme :

    Yorum Yap