1. Ana Sayfa
  2. Türkçe
  3. Sözcükte Anlam ve Anlam Aktarmaları

Sözcükte Anlam ve Anlam Aktarmaları

türkçe

Sözcükte Anlam

a- Gerçek (Temel) Anlamlı Kelimeler , Sözcükler: Sözcüklerin, kelimelerin sadece bir kişi tarafından değil herkes tarafından bilinen ortak anlamıdır. Bir sözcüğün söylendiği anda herkes tarafından ilk akla gelen anlamı o sözcüğün gerçek,asıl (temel) anlamıdır.

Örnek: Abim evde uyuyor.
Ali yemek yapıyor.

b- Yan Anlamlı Kelimeler , Sözcükler: Sözcüklerin, kelimelerin (gerçek) temel anlamlarına zamanla yüklenen yeni anlama denilmektedir. Yan anlam, gerçek anlamla ilgili olmakla birlikte sözcüğün benzetme, mübalağa yoluyla kazandığı yeni anlamdır.Herkes tarafından aynı veya farklı algılanabilir.

Örnek: Vcd player şu düğmeyle açılıyor. ( Gerçek anlamı : Kıyafet düğmesi )
Kapının koluna asılınca kırıldı . ( Gerçek anlamı : insan kolu)

c- Mecaz Anlamlı Kelimeler, Sözcükler: Sözcüklerin, kelimelerin gerçek(temel) anlam ve yan anlamlarından uzaklaşarak yeni farklı bir anlam kazanmalarıdır. Benzetme,teşbih veya yakıştırma yoluyla meydana gelir.

Örnek: Onunda eli çok ağır
Yaralandıktan sonra koluma sargı beziyle üç diliş attılar.

ç- Karşıt (Zıt) Anlamlı Kelimeler ,Sözcükler: Bu sözcükler içerdikleri anlamlar açısından tezat(farklılık) içeren sözcüklerdir.

Örnek:büyük – küçük, aç – tok , ileri – geri, sık – seyrek,açık – kapalı , iyimser – kötümser

d- Eş Anlamlı (Anlamdaş) Kelimeler , Sözcükler: Yazılışları farklı olan, ancak aynı anlamı taşıyan sözcüklerdir.

Örnek : hekim – doktor , öğrenci – talebe , öğretmen – muallim

e- Eş sesli (sesteş) Kelimeler Sözcükler: Yazılış ve okunuşları aynı olan; ama anlamları birbirinden farklı olan sözcüklerdir. Bu kelimeler yalın hâlde olabildikleri gibi farklı ekler almış hâlde de olabilirler.

Örnek: Yüzü hiç kızarmıyor. Buradaki “yüz” ifadesinin birden fazla anlamı bulunmaktadır. Denizde yüzmek , sayı olarak yüz , ve deri yüzmek gibi

f- Özel anlamlı kelimeler, sözcükler: Bu kelimeler söylenişte tekil olmasına rağmen anlamca geniş kapsamlı olan sözcüklere genel anlamlı sözcükler; anlamca daha dar kapsamlı olan sözcüklere ise özel anlamlı sözcükler denir.

Örnek : Çiçek genel, hanımeli özel anlamlı sözcüktür.

g- Somut anlamlı kelimeler , sözcükler: Beş duyu organımızdan(goz, kulak, burun, ten ve dil) en az biriyle algılayabildiğimiz kavramları karşılayan sözcüklerdir.

Örnek: Ses , gürültü, his , aydınlık, mavi, gökyüzü, koku, deniz…

h- Soyut anlamlı kelimeler ,sözcükler: Beş duyu organımızdan(goz, kulak, burun, ten ve dil) herhangi biriyle algılayamadığımız
kavramları ifade eden sözcüklerdir.

Örnek: Utanç , İyilik, hayır, kızgınlık, özlem, aşk, sevgi, sinir, vicdan, umut, sevinç, keder…

I- Nicel anlamlı kelimele, sözcükler: Bu kavramlar kendi içerisinde sayılabilen, ölçülebilen,farklılaşabilen , azalıp çoğalabilen özelliklerini gösteren sözcüklerdir.

Örnek: Uzun ipleri kes. Yüksek duvarlı bahçe, ağır çanta.

i- Nitel anlamlı kelimeler, sözcükler: Varlıkların nasıl olduğunu, niteliğini gösteren; sayılamayan, ölçülemeyen bir değeri, özelliği ifade eden sözcüklerdir.

Örnek: Burada lezzetli yemekleri bulabilirsin.

Anlam Aktarmaları

a- Deyim Aktarması: Birbirinin arasında az çok ilgi bulunan iki kavram arasında, bir benzetme(teşbih) kurarak bu sözcüklerden birinin adını diğerine vermeye deyim aktarması denir. Mecaz anlam veya yan anlam da denmektedir.

Deyim aktarmalarının türleri şunlardır:

İnsana ait organ isimlerinin veya insanla ilgili sözcüklerin doğaya,çevreye uygulanması: Kapı kolu,
yorgun yollar, mağara ağzı, yolun eteği, dağın başı…

Doğa ile ilgili özelliklerin ve unsurların insana uygulanması : Aslan yürekli adam,
pişkin adam, “Aslanlar yurda döndü , Hayvan gibi adam, Kartal gözlü adam

Somutlaştırma:Aklı tutulmak(düşünememek); Bu olay onu psikolojik olarak yıprattı.Duyularla ilgili kavramlar arasında aktarmalar: Bir duyuya ilişkin bir kavramın başka bir duyu için kullanılmasıdır.

Tatlı ses, acı soğuk, sert sözler, sıcak renkler, acı feryat gibi.

b- Ad Aktarması (Mecaz-ı Mürsel): Bir kavramın kendisini anlatan sözcükle değil de onunla yakın ilgisi bulunan başka kelimelerle anlatılmasıdır. Bu söyleyişte benzetme amacı güdülmez.

Örnek: Okuldan seni aradılar. Okul sözcüğünde ad aktarması vardır. Okuldan memur ya da bir yönetici aramıştır.

Son güncelleme :

    Yorum Yap